Ao igual que coa chegada dos ordenadores, da Internet e dos móbiles, os mozos tenden a ser os que máis rápido se adaptan e usan as novas tecnoloxías. No caso da intelixencia artificial (IA) é unha revolución vertixinosa e, como tal, está a provocar algúns grandes desafíos, como amosa un informe de Plan International. Segundo este, un 30% dos mozos considera aceptable que un rapaz cree unha imaxe sexual falsa dunha rapaza a través da IA. Tamén preocupa como estas ferramentas poden influír na aprendizaxe dos máis novos ou o seu uso como confidentes. Plataformas que, mal usadas, poderían ter consecuencias graves no seu desenvolvemento como persoas ou provocar danos a outras.
“Cando unha tecnoloxía coma esta chega ás rúas, a xente úsaas para cousas que non eran o obxectivo orixinal”, explica Francisco Bellas, catedrático en Ciencias da Computación e Intelixencia Artificial na Universidade da Coruña (UDC) e investigador no Centro de Investigación en TIC (CITIC) da mesma institución. Isto xera problemas e, especialmente, cando é algo tan revolucionario e que a cidadanía utiliza de forma masiva en pouco tempo. “O problema é que entrou excesivamente rápido”, destaca. Por iso, o experto di que quizais a balanza se inclina agora mesmo un pouco máis cara aos problemas que pode haber, pero non está de acordo en que teñan que perdurar no futuro.
O impacto en colexios e institutos
Un dos exemplos é a educación. Moitos profesores están preocupados por como pode afectar a chegada da intelixencia artificial ás aulas. Segundo Plan International, o 60% dos adolescentes utilizan plataformas como ChatGPT para resolver dúbidas. Máis de un de cada catro as aproveita para non dedicar tanto esforzo nos estudos. “Eu uso a IA para os exames e esas cousas”, asegura unha sevillana de 16 anos para o informe.
“De momento, non hai evidencias científicas con suficiente tempo como para saber o impacto que ten a IA na educación”, recorda Bellas. Por iso, cre que a sociedade debe ser cauta á hora de sacar conclusións con este tema. O experto considera que a IA pode ser moi útil se xa dominas ou tes moitos coñecementos sobre un tema. “Se engades neses casos un ChatGPT, algo baseado en IA xenerativa, iso é positivo, porque pode automatizar tarefas que só quitarían tempo”, explica.
É un funcionamento parecido ao dunha calculadora: todo o mundo ten que coñecer como funcionan as matemáticas pero, unha vez controlado iso, pode ser unha ferramenta útil. Pero Bellas fai un matiz importante: as plataformas de IA poden estar equivocadas, mentres que unha calculadora non. “Cando non controlas dun tema e a IA non funciona ben, ti non sabes do tema, polo que non achega nada”, defende. Isto é algo que pasa ás veces cando os rapaces fan traballos dalgunhas materias. Ademais, tamén hai consecuencias na súa capacidade para aprender. “Se utilizo a IA para que faga o traballo que eu teño que aprender a facer, non aprendo nada”, destaca. Cando se usa para resolver algunha dúbida, si é útil, segundo o experto.
“A palabra clave é educar”
Outro dos datos do informe que preocupan é que ao redor dun 15% dos rapaces utilizan a plataformas como ChatGPT ou Gemini para contar cousas persoais, como se fose un confidente. “A palabra clave é educar”, asegura Bellas. Porque, advirte, non se está falando cun ser humano ou cun ser vivo, senón cun modelo de linguaxe. A IA non ten empatía, nin ilusión, polo que darlle cualidades humanas é perigoso, destaca.
O experto recorda unha reunión da UNESCO na que pedagogos e psicólogos recordaban que a aparición dos videoxogos tamén provocou algúns efectos similares. “Había xente que se metía nestes mundos virtuais con avatares e lograban confidencias”. O problema é que a IA é avanzada e realista, algo que o potencia polo que é preciso, segundo a súa opinión, a educación dixital. “A educación en IA debería ser obrigatoria na secundaria”, conclúe.
A creación de contido sexual ilegal
Moitos outros problemas derivan de que, ao ser unha ferramenta moi poderosa, hai unha menor barreira de entrada. Especialmente para certas actividades delitivas. É o caso, por exemplo, da creación de imaxes ou vídeos sexuais a partir de fotografías persoais co uso de IA. Segundo o informe de Plan International, é unha das grandes preocupacións dos adolescentes: un 84% das rapazas e un 76% dos mozos temen que lles ocorra a eles. E os seus temores non están inxustificados: só o 70% dos rapaces consideran que é inaceptable.
“Iso xa non é un marco de regulación da IA, e que é ilegal”, destaca Bellas, que considera que as escolas son o lugar para tratar estos temas. O investigador cuestiona por que existen este tipo de condutas e destaca que a IA simplemente é unha ferramenta que fai todo máis sinxelo. “Alguén que dominaba Photoshop podía facelo, pero claro, a IA simplifica o proceso e é moi problemático”, afirma. Por iso cre que aínda que se pode limitar a IA (que xa están restrinxidas para actividades delitivas), a clave é educar no dixital, no legal, no ético e tamén lexislar. “E se alguén utiliza iso, que saiba que terá un castigo”, considera.
