Concellos, asociacións veciñais, comisións de festas e pequenos negocios presentan carteis para anunciar as súas actividades. Algo está a chamar a atención: moitos parecen pertencer a un mesmo universo visual.
Non importa se se trata dunha verbena, un festival musical ou unha fashion night local. Todos seguen un mesmo patrón: cores e composicións saturadas, imaxes hiperrealistas, tipografías e estilo similares…
O auxe da intelixencia artificial (IA) puxo este debate na orde do día. Pero estamos a formular ben a pregunta? Quizais a cuestión non sexa por que todos os carteis son iguais, senón por que aceptamos formas cada vez máis estandarizadas de comunicación visual.
A homoxeneización comezou antes
Na actualidade, a aparición de estética repetitiva atribúeselle a ferramentas como DALL-E ou Midjourney. Con todo, a tendencia é anterior.
A dixitalización do deseño gráfico veu acompañada de bibliotecas de recursos prediseñados e bancos de imaxes. Tamén de plataformas baseadas en plantillas. Con iso, democratizouse o acceso ao deseño. As organizacións sen recursos para contratar profesionais puideron producir materiais visuais de forma económica e rápida. Por exemplo, a aplicación web Canva está orientada a reproducir estilos e marcas de forma homoxénea e conta con plantillas reutilizables para carteis.
A IA, polo tanto, non iniciou a estandarización visual, pero si a está acelerando.
O problema non é a repetición, senón a escala
Os estilos gráficos sempre circularon. Correntes como o modernismo e o art déco crearon convencións visuais compartidas e a mesma historia do deseño demostra que a repetición estética non significa falta de creatividade.
Cal é a diferenza coa actualidade? A velocidade. Antes isto podía estenderse ao longo dos anos por medio de escolas de deseño ou tendencias. Agora instáurase en cuestión de días.
Existen titoriais para obter imaxes impactantes con prompts: “ultra realistic”, “cinematic lighting”, “8K”, “epic composition”, etc. Se inicialmente moitos usuarios elixían a mesma plantilla de Canva, agora empregan os mesmos prompts.
É entón, se moitas persoas utilizan referencias e ferramentas similares, cando a diversidade visual se reduce. A maior accesibilidade das ferramentas de creación, máis probabilidades de que se repitan os recursos visuais.
Así, as imaxes parecen proceder todas dunha mesma fonte creativa.
O funcionamento dos modelos xenerativos
Os sistemas de xeración de imaxes adéstranse a partir de enormes coleccións de imaxes preexistentes. A súa capacidade para producir novos contidos vén de identificar patróns visuais nos devanditos conxuntos de datos.
Un estudo da Univeresidad Francisco de Vitoria explica que a IA pode favorecer a repetición estilística. O mesmo estudo conclúe que pode achegar homoxeneización estética pola súa dependencia de datos previos, sobre todo ao usar as mesmas instrucións.
Cantas máis imaxes de adestramento, máis capacidade para reproducir o que estatisticamente xa funciona. Isto leva a fórmulas visuais reconocibles como o maximalismo (que se resume na premisa “máis é máis”) ou o kitch, tipografías efectistas idénticas, elementos mesturados, composicións pouco coidadas e brillos rechamantes.
A perda de identidade e localismo
Esta tendencia destaca nas festas populares e os eventos municipais. Antes, os carteis funcionaban como símbolos de identidade, transmitían cultura local, memoria colectiva e sentido de pertenza, alén de informar.
As ferramentas de IA apóianse en repertorios visuais globais. O resultado de empregalas é que festas distintas son representadas con códigos estéticos moi parecidos.
Calquera evento comparte elementos visuais entre si, non importa se é unha feira medieval de Asturias ou unha celebración gastronómica de Andalucía. O uso de IA xenerativa deixa ao carón as tradicións que se queren representar. Ao non contar cunha dirección artística definida, a singularidade dilúese. Mesmo con coñecementos de deseño, os resultados logrados despois de numerosas iteracións non chegan a ser profesionais. Para liquidar isto habería que decantarse por modelos máis pequenos e especializados.
Con todo, o que si se pode intentar conseguir é unha diferenciación con respecto a outros carteis.
Como exemplo, para crear este cartel pensado para unha festa de Pontedeume (Galicia) tivéronselle que dar a Copilot especificacións moi concretas: cores en código hexadecimal, elementos representativos específicos, tipografías, estilo buscado e unha imaxe real dos mómaros, as máscaras xigantes típicas da celebración.
Por que se tivo que engadir a imaxe? Porque a propia máquina confesou que “a IA pódese afastar facilmente dos tópicos gráficos das festas populares, pero ten máis dificultades para representar elementos patrimoniais moi específicos dunha comunidade cando eses elementos non forman parte do repertorio visual global co que foi adestrada. Se quixésemos chegar a un cartel verdadeiramente identitario, o seguinte paso sería traballar cunha referencia exacta dos mómaros reais (fotografía ou ilustración de referencia) para que a identidade eumesa prevaleza sobre os patróns xenéticos da IA”.
En resumo, un usuario medio debe aprender que prompts enviar para usar a IA o mellor posible.
O atractivo do deseñador
Existe medo pola desaparición de empregos como impacto da IA. A pesar diso, o valor do coñecemento cultural, o traballo creativo e a dirección artística realmente aumenta.
As organizacións que lograrán diferenciarse serán as que saiban que imaxes producir, que elementos culturais incorporar, que referencias evitar e como construír unha identidade visual distintiva.
Para conseguilo resulta importante contar co rol de deseñador no equipo. Sen dúbida, a IA cambiará o futuro do traballo, pero non o fará desaparecer.
A estandarización dixital deixou de lado o auténtico en favor do predicible. Isto empezou coas plantillas e agora continúa cos modelos xenerativos. Así, as ferramentas creadas para ampliar o acceso á creatividade desembocaron nunha uniformidade visual, non por falta de posibilidades senón porque as persoas tenden a utilizar os camiños máis sinxelos.
Para que pensar se a IA xa o fai? Talvez a diferenciación se atope entón en escapar das facilidades.
Cláusula de Divulgación: Iria María Santos López non recibe salario, nin exerce labores de consultoría, nin posúe accións, nin recibe financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declarou carecer de vínculos relevantes máis aló do cargo académico citado.
