Unha plataforma dixital deseñada para avaliar e rehabilitar a cognición social en persoas limitadas por patoloxías mentais graves ou o uso de substancias. Esta é a base detrás do proxecto ET-PLUS, desenvolvido polo grupo Neurociencia Traslacional (NeuroSur) do Instituto de Investigación Sanitaria Galicia Sur (IIS Galicia Sur), que recibiu o Premio Coñecemento no encontro RIES 2026 tras dez anos de experiencia no campo coa investigación no marco dun proxecto previo, e-Motional Training.
A cognición social inflúe directamente en como as persoas entenden aos demais, regulan as súas respostas emocionais e se relacionan entre si. As perturbacións en persoas con esquizofrenia ou trastornos polo consumo de substancias poden contribuíra a conflitos interpersoais, dificultades familiares, laborais e sociais, impulsividade e dificultades para manter relacións estables. Con todo, ET-PLUS incorpora intelixencia artificial e tecnoloxías avanzadas para xerar personaxes, perfís socioculturais, e situacións sociais variadas. O obxectivo é aumentar o realismo, a personalización da formación e facilitar a adaptación a diferentes persoas, culturas e contextos.
Unha das novas liñas de aplicación está dirixida a un ambiente vulnerable e pouco explorado: as prisións. A alta presenza de problemas de saúde mental, trastornos por consumo de substancias, dificultades de regulación emocional e trastornos de personalidade entre a poboación encarcerada contrasta coa limitada dispoñibilidade de intervencións específicas en cognición social. O equipo xa está autorizado para iniciar un estudo no Centro Penitenciario de Cuenca (Castela-A Mancha) co obxectivo de avaliar a viabilidade, aceptación e posible impacto do programa.
Os antecedentes da investigación
Os antecedentes do estudo amosan unha grande eficacia na rehabilitación deste tipo de persoas facilitando o adestramento —a través de diferentes sesións de traballo co ou coa paciente— de capacidades sociais e emocionais de forma estruturada, accesible e motivadora. No caso da esquizofrenia, un ensaio clínico aleatorizado mostrou que os pacientes que completaron o programa e-Motional Training mostraron unha mellora significativa no recoñecemento facial das emocións en comparación co grupo control, especialmente no medo, tristeza e noxo.
No marco da convocatoria 2023 do Plan Nacional sobre Drogas, o programa incorporou unha perspectiva específica de sexo e xénero para responder ás necesidades das mulleres con trastornos por consumo de substancias e alcohol. A nova versión foi avaliada mediante un estudo multicéntrico realizado en 15 centros en España (entre eles, o centro Cedro, incluído no Servizo de Psiquiatría da Área Sanitaria de Vigo), que incluíu mulleres con trastorno por consumo de substancias e patoloxía dual. Os resultados revelaron importantes necesidades clínicas e sociais, coa presenza de ansiedade, depresión, TDAH e violencia de xénero, xunto con alteracións en diferentes ámbitos da cognición social, especialmente empatía, teoría da mente e estilo atribucional.
Un paso máis
O programa ET-PLUS avanza cara a novos escenarios de transferencia. Está a ser avaliado internacionalmente en Portugal —onde existe un interese institucional para explorar a súa futura incorporación nos programas de rehabilitación de adiccións— e Colombia, e o IMSERSO contactou co equipo para explorar a modernización e avaliación do programa na súa rede.
