Os argumentos políticos e as decisións reprodutivas das mulleres volveron situarse no centro do debate, unha semana despois da polémica en torno a Donald Trump e á relación entre o consumo de paracetamol e o autismo. O martes 30 de setembro, o alcalde de Madrid, José Luis Martínez Almeida, aprobou unha proposta de Vox que obriga a informar ás mulleres sobre a chamada “síndrome posaborto”, un suposto trastorno sen respaldo científico que, segundo defende a formación, podería condicionar a decisión de interromper voluntariamente un embarazo. A iniciativa recolle que esa información debe facilitarse de forma “verbal e escrita, permanente e visible”.
A proposta foi presentada pola concelleira Carla Toscano, do grupo municipal de Vox, quen vinculou o aborto con trastornos de estrés postraumático (TEPT). No texto, compárase a “síndrome posaborto” coa síndrome Post-Vietnam, alegando que comparten síntomas e intensidade, e que no caso do aborto se agravarían polo silencio e a marxinación social arredor deste proceso.
“A Síndrome Post Aborto é algo conscientemente ocultado, especialmente en España”, recóllese na proposta de Vox, que ademais define o aborto como “o gran negocio do feminismo”. A formación informa de que esta condición aparecía reflectida no DSM III (Manual Diagnóstico e Estatístico dos trastornos mentais, polas súas siglas en inglés), un manual de referencia da psiquiatría vixente entre 1980 e 1994.
Porén, o propio alcalde desdixo a aprobación da medida na mañá do mércores. Durante un acto no Colexio de Médicos, Martínez Almeida recoñeceu que “non é unha categoría científica recoñecida”, tentando así rebaixar o alcance da iniciativa. Así, propuxo que a obrigatoriedade de informar ás mulleres desapareza do texto e que a proposta sexa sometida a un estudo previo polos servizos xurídicos do Concello de Madrid.
Cal é a base científica?
Segundo a proposta presentada pola extrema dereita, a suposta síndrome posaborto englobaría síntomas moi diversos: dende depresión, ansiedade ou alteración do sono ata illamento social ou saír sen parar, trastornos da conduta alimentaria (TCA) ou ataques de pánico. O documento tamén vincula este cadro clínico a sentimentos de culpabilidade, flashbacks e problemas de conduta sexual, como a perda de pracer ou unha actitude autrodestrutiva relacionada con abortos de repetición. Ademais, chega a atribuír pensamentos suicidas, hemorraxias internas, maior risco de morte natural no ano seguinte ao aborto e mesmo un incremento da incidencia de cancros no aparello reprodutor feminino.
Mais, en que se sustenta esta argumentación? A referencia principal son os traballos de Priscilla K. Coleman, socióloga, psicóloga e profesora da Bowling Green State (Ohio, EEUU). En 2011, Coleman publicou unha metaanálise de 22 estudos sobre os efectos do aborto, recollida na revista The British Journal of Psychiatry. O artigo concluía que as mulleres que interromperan un embarazo tiñan un suposto aumento do 81% no risco de sufrir problemas de saúde mental.
Non obstante, esa conclusión por si soa resulta enganosa. A propia Coleman recoñece no estudo que só arredor do 10% dos problemas mentais analizados podían estar directamente relacionados co aborto. Con posterioridade, numerosos expertos cuestionaron a validez deste tipo de traballos, sinalando os nesgos derivados da complexidade do obxecto de estudo.
Non existe ningunha patoloxía psicolóxica asociada ao aborto
Marta Silva, xinecóloga, e Mercedes Carreño, psicóloga, atenden a diario a mulleres que solicitan a interrupción voluntaria do embarazo no Centro de Planificación Familiar vinculado ao Hospital Clínico Universitario de Santiago (CHUS). O seu labor consiste en acompañar e ofrecer apoio durante todo o proceso, procurando que sexa o máis sinxelo posible. Ambas coinciden nun punto fundamental nesta polémica: “A síndrome posaborto non existe”.
Segundo explican, o Colexio Oficial de Psicoloxía de Galicia realizou diferentes estudos relacionados sobre esta cuestión cunha conclusión clara: non hai ningunha patoloxía psicolóxica asociada ao aborto. Só se identifican dúas excepcións: cando a muller é obrigada a abortar ou, pola contra, cando é forzada a non facelo.
Esta evidencia coincide coas palabras da psicóloga Zara Abrahams, reproducidas por Pablo Linde en El País: “Máis de 50 anos de investigación internacional mostran que interromper voluntariamente o embarazo non está relacionado con problemas de saúde mental, pero restrinxir o acceso seguro e legal ao aborto si causa dano“. Abrahams publicou estas conclusións en 2022 na revista da Sociedade Americana de Psicoloxía.
É certo que existen efectos derivados da intervención, pero teñen relevancia clínica, non psicolóxica. As pacientes poden presentar sangrado ou dor nos días posteriores. Con todo, dende o punto de vista emocional, o máis frecuente é sentir alivio. Como resume a doutora Silva: “A nivel psicolóxico é máis un volver a empezar”.
Importancia dos antecedentes
Cando unha muller chega ao servizo de Planificación Familiar, o primeiro paso é garantir que toma a decisión libremente e sen coaccións, xa que este é un dos factores que máis inflúe no proceso. Tal e como explica a xinecóloga do CHUS, “a moitas rapazas preocúpalles máis non ter apoio da familia ou da súa parella que o propio aborto”.
Durante a súa carreira profesional, Marta Silva asegura non ter visto mulleres arrepentidas ou deprimidas por interromper o embarazo. O risco aparece noutros contextos: en pacientes con antecedentes de tratamento antidepresivo ou en situacións de conflito de parella, xa que a interrupción pode converterse nun “proceso máis estresor”.
Esta conclusión vese reforzada polo informe da Academia de Reais Colexios de Medicina de Reino Unido, citado en El País. Trátase dunha revisión de decenas de estudos que sinala un punto clave: o mellor prognóstico de problemas de saúde mental tras un aborto é ter antecedentes de problemas de saúde mental.
Falta de ética médica
A proposta de falar dunha suposta síndrome posaborto non só carece de evidencia científica, senón que pon en dúbida a ética e a profesionalidade do persoal sanitario. Marta Silva subliña que nin ela nin Mercedes Carreño poden contribuír á desinformación entre as súas pacientes. “É igual que se me din: ‘Dilles que non van sangrar e que non lles doerá; non podo facelo”, explica, pois o seu deber como médica é explicar as cousas como son.
Segundo a profesional do CHUS, o proceso de aborto xa é de por si duro para as mulleres que o viven, e máis aínda se se lles engade o peso de escoitar, de mans dunha profesional da saúde, que sufrirán depresión, ansiedade ou mesmo pensamentos suicidas, cando non hai ningunha evidencia de que isto suceda. “Xa bastante duro é isto como para complicalo máis”, insiste Silva.
A súa postura é firme: “Paréceme incrible inventar un diagnóstico sen base científica por propaganda política“. A xinecóloga alerta de que a situación se volve especialmente grave cando a presión política obriga ao persoal sanitario a reproducir mensaxes alleas á realidade científica.
A medida proposta por Vox, ademais de ir en contra do código deontolóxico da profesión médica, supón unha ameaza directa ao dereito das mulleres a recibir información veraz nunha situación delicada.
Eu véxolle o sentido, unha muller que aborta, nalgún punto da súa vida máis adiante pode recordar ese momento e velo coma “frustrei o nacemento do que sería o meu futuro fillo, e rematei co que ía ser unha nova forma de vida” e cae de caixón o dano emocional ou remordemento que pensamentos así poden ocasionar en todo ser humano que non sexa unha pedra carente de sentimentos.