Un macroestudo con máis de 4.000 participantes analiza como o estigma menstrual inflúe na vida cotiá, a participación social e o benestar das mulleres en España. O traballo, liderado polo Instituto INGENIO, centro mixto da Universitat Politècnica de València (UPV) e o Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC), mostra que só o 15,4% das participantes mantén a súa vida cotiá sen cambios durante a menstruación.
Esta investigación constitúe a cuarta publicación dunha das radiografías máis completas sobre a saúde menstrual en España. Tras abordar a educación menstrual, o estigma e o acceso á atención sanitaria, o novo artigo publicado na revista BMC Women’s Health pon o foco no impacto social da menstruación na vida cotiá. “A forma en que se vive non depende unicamente dos síntomas físicos, senón tamén do contexto social no que ocorre”, destaca Sara Sánchez-López, investigadora de INGENIO (UPV-CSIC).
Os resultados mostran que a menstruación segue condicionando actividades cotiás. Só o 15,4 % das participantes —o que representa aproximadamente a unha de cada seis mulleres— afirma manter a súa rutina sen cambios durante a menstruación, mentres que moitas adaptan o seu comportamento debido á dor, a sangrados abundantes ou para evitar incomodidade ou exposición.
Cambios na rutina
Ante estes síntomas e situacións, as estratexias máis comúns inclúen cambios na vestimenta —como evitar pezas brancas (48%) ou certos tipos de roupa (36%)—, reducir a práctica deportiva (21%) ou limitar actividades como nadar ou acudir á praia (22%).
A dor é a principal razón que motiva estas estratexias de adaptación ou mesmo ausencias sociais e laborais. Con todo, os autores destacan que estas decisións non responden unicamente o malestar físico. Factores como a ansiedade ante posibles manchas, a falta de espazos adecuados ou o temor a reaccións negativas da contorna reflicten a persistencia de normas sociais relacionadas cunha xestión da saúde menstrual estritamente privada.
O estigma no ámbito laboral e educativo
No ámbito educativo e laboral, moitas participantes describen acudir aos seus centros de estudo ou traballo a pesar de experimentar dor intensa, náuseas ou fatiga. En concreto, mentres que o 41% das enquisadas ausentouse nalgunha ocasión por estes síntomas, un 44% afirma non interromper a súa asistencia por motivos menstruais. Os testemuños recolleitos mostran que, mesmo ante síntomas incapacitantes, algunhas mulleres continúan asistindo por medo a perder o emprego ou a ser percibidas como menos comprometidas.
“A miúdo, o malestar menstrual non se recoñece como unha necesidade lexítima de apoio, senón como algo que pode restar credibilidade. Nun contexto onde a menstruación usouse para excluír ás mulleres de certos roles, mostrar vulnerabilidade pode percibirse como un risco colectivo”, apunta Sánchez-López.
Contornas carentes de sensibilidade
O estudo recolle testemuños de burla e situacións de humillación relacionadas coa menstruación que as participantes sitúan tanto na adolescencia como na vida adulta. En etapas temperás, estas experiencias adoitan manifestarse en forma de comentarios ou ridiculización por parte de compañeiros de clase ou amigos, mentres que na idade adulta exprésanse con maior frecuencia a través do rexeitamento ou de actitudes condescendentes na contorna próxima, como parellas ou compañeiros de traballo.
Os resultados tamén mostran un alto número de respostas que describen como a menstruación utilizouse para cuestionar ou desacreditar emocións, decisións ou conflitos en contextos cotiáns, especialmente no ámbito interpersoal ou doméstico. “Estas situacións reforzan estereotipos que vinculan a menstruación con falta de control emocional ou irracionalidade, o que pode traducirse nunha menor credibilidade”, sinala Rocío Poveda Bautista, investigadora de INGENIO e coautora do estudo.
Educación, información e empatía
Fronte a estas barreiras sociais e laborais, os resultados tamén identifican factores protectores que fomentan o benestar, a saúde e a resiliencia durante o ciclo menstrual. O equipo investigador sinala que contar con contornas comprensivas e flexibles —no traballo, a escola ou a familia— contribúe a reducir o impacto do estigma e facilita unha maior participación e benestar. “As experiencias máis positivas asócianse a contextos onde falar de menstruación non xera incomodidade e onde se recoñecen as necesidades físicas ou emocionais vinculadas ao ciclo”, afirma Santiago Moll López, do Departamento de Matemática Aplicada da Universitat Politècnica de València e coautor do estudo.
Así, os resultados deste estudo subliñan que a menstruación segue sendo un factor relevante para a saúde, a participación social e a equidade, e apuntan á necesidade de avanzar cara a contornas educativas, laborais e sanitarios máis informadas e sensibles a esta realidade.
Referencia: Mapping the Social Impact of Menstrual Stigma in Spain (Publicado en BMC Women’s Health)
