O tabú menstrual persiste. Esta é a principal conclusión dun macroestudio pioneiro en España que contou con máis de 4.000 participantes maiores de 14 anos e que foi liderado polo Instituto ENXEÑO, centro mixto do Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC) e a Universitat Politécnica de València (UPV). Segundo a análise, catro de cada dez persoas seguen percibindo a regra como algo negativo.
Os resultados do estudo, publicados na revista International Journal for Equity in Health, mostran que só seis de cada dez participantes perciben a regra con normalidade. Ademais, mentres as mulleres postmenopáusicas reportan maior aceptación social, as xeracións máis novas consideran que o tabú segue moi presente.
De feito, a vivencia da primeira menstruación é particularmente significativa no traballo de investigación. Moitas participantes describiron como este momento asociouse con sexualización e novas expectativas sociais, o que nalgúns casos xera inseguridade e vulnerabilidade. Rocío Poveda, coautora do estudo en ENXEÑO (CSIC-UPV), explica que “a menarquia ou primeira regra non se vive só como un cambio biolóxico, senón como un construto social que marca o inicio de novas restricións e miradas externas. A forma en que a menarquia se constrúe e vive socialmente pode influír en como as mozas se perciben a si mesmas e en como son percibidas polos demais”.
Educación desde as primeiras etapas
O estudo demostra que recibir información práctica e clara na primeira menstruación é un factor significativo na normalización do período e establece que quen recibiu ese acompañamento senten máis cómodas falando da regra en distintos contextos. Ademais, o artigo conclúe, a partir das opinións recollidas, que cando as mulleres falan cos homes que teñen ao seu ao redor da menstruación perciben que é un tema máis normalizado.
Sara Sánchez-López, investigadora principal do estudo en ENXEÑO (CSIC-UPV), considera que “os maiores avances se producen cando rompen os silencios de xénero. A capacidade de falar de menstruación con homes é un indicador clave de aceptación social e un paso decisivo para desactivar o tabú”, engade a investigadora.
O 79% de quen respondeu ao estudo afirmou que a menstruación non aparece ou o fai moi raramente en series e películas, e un 73% sinalou o mesmo respecto os libros. As persoas enquisadas tamén sinalaron a ausencia da menstruación nos medios de comunicación, como a televisión, considerándoo un acto deliberado nos casos dos reality shows 24h e destacaron que esta falta de representación reforza a súa invisibilidade.
A publicidade foi especialmente criticada entre as persoas que interviñeron no estudo por mostrar imaxes irreais da regra: brillos e purpurina, líquidos azuis ou mulleres presentadas como enérxicas, radiantes e sempre riseiras. “Estas representacións, consideradas polas participantes como pouco realistas e nada identificables, alimentan a idea de que a menstruación se debe embelecer ou hixienizar para ser socialmente aceptable”, explica Sánchez-López.
Impacto na autoestima e benestar emocional
O traballo, non só documenta a persistencia do estigma, senón que tamén subliña as súas consecuencias: desde o impacto na autoestima e o benestar emocional, ata a invisibilización en ámbitos educativos, culturais e sanitarios. De feito, un estudo previo do mesmo equipo de investigación constatou hai dous anos que só un 5% das enquisadas recibira información práctica na escola sobre como manexar o sangrado.
Este novo traballo mostra tamén como as crenzas negativas sobre a menstruación poden usarse para desacreditar ou deslexitimar ás mulleres na vida cotiá. “Os testemuños recolleitos entre as 4.000 participantes sinalan que, en ocasións, a menstruación se utiliza para restar valor ás súas emocións ou aos seus argumentos, o que xera estigmatización e conflito interpersoal”, explica Santiago Moll, coautor do estudo.
Sánchez-López asegura tamén que o estigma menstrual “limita a presenza da menstruación nos debates públicos e políticos, frea avances na regulación e o acceso a produtos menstruais, dificulta diagnósticos médicos adecuados e perpetúa mitos por falta de información fiable”.
