Un estudo liderado polo Instituto de Agroquímica e Tecnoloxía de Alimentos (IATA), do Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC), analizou a composición microbiana e os efectos sobre as vías de sinalización, as canles de comunicación do sistema inmune, de once quefires comerciais, comparándoos con catro probióticos farmacéuticos.
O traballo, publicado na revista Food Research International, revela diferenzas significativas na capacidade do quefir para modular o sistema inmunitario intestinal in vitro. Os resultados amosaron que esta bebida preparada a partir de leite fermentado presenta un efecto inmunomodulador máis complexo e diverso, posiblemente pola interacción entre as bacterias e os fungos que coexisten na bebida.
O quefir é unha bebida tradicional elaborada a partir da fermentación do leite mediante unha combinación de bacterias e fermentos. A diferenza do iogur, fermentado só por bacterias, o quefir alberga a unha comunidade microbiana moito máis diversa.
Isto confírmao o estudo do IATA-CSIC, que observou unha alta variabilidade na composición microbiana, tanto bacteriana como fúnxica, dos quefires analizados.
Na maioría predominaban bacterias como Lactococcus lactis e Streptococcus thermophilus, habituais na fermentación láctea e con efectos beneficiosos para a saúde intestinal. Noutros, detectouse unha maior presenza de fermentos como Kluyveromyces marxianus ou Saccharomyces cerevisiae, asociadas á produción de compostos con efectos antioxidantes e inmunomoduladores.
Interacción entre bacterias e fungos
“Os quefires comerciais presentan diferenzas significativas na súa composición e nos seus efectos sobre as vías de sinalización inmune intestinal. Contar con datos claros sobre a súa composición axudaría aos consumidores para elixir produtos de forma máis informada”, explica Marta Arroyo, investigadora do IATA-CSIC e autora principal do estudo.
As vías de sinalización inmune actúan como unha linguaxe molecular que conecta os microorganismos, os compostos bioactivos dos alimentos, as células intestinais e o sistema inmunitario.
A través de complexas fervenzas de reaccións bioquímicas, estas vías permiten recoñecer sinais externos, transmitir información e coordinar respostas que poden ir desde a defensa fronte a patóxenos ata a promoción da tolerancia e o equilibrio inmunolóxico.
Para avaliar a capacidade de supervivencia dos microorganismos do quefir e o seu impacto sobre o sistema inmunitario, as investigadoras do grupo de Enfoques Integrativos en Toxicoloxía Alimentaria do IATA-CSIC simularon un proceso de dixestión gastrointestinal e analizaron o efecto das mostras en modelos celulares.
Ademais, algúns quefires demostraron unha notable resistencia ás condicións dixestivas simuladas, o que podería favorecer a chegada dun maior número de microorganismos vivos ao intestino.
Activar rutas inmunitarias específicas
O estudo tamén observou que a diversidade microbiana do quefir inflúe directamente na súa capacidade para modular distintas vías de sinalización intestinal relacionadas co sistema inmune.
Unha maior diversidade bacteriana asociouse cunha activación máis intensa do receptor de hidrocarburos arílicos (AhR) e Toll-like (TLR), proteínas chave na regulación da resposta inmunitaria; mentres que unha maior diversidade de fermentos relacionouse con respostas máis atenuadas.
“Este factor podería potenciar os efectos inmunomoduladores do quefir e diferencialo dalgúns suplementos probióticos convencionais pola súa viabilidade para chegar ao intestino e a súa capacidade para activar vías de sinalización distintas. Ademais, as interaccións entre a matriz alimentaria e os microorganismos é unha área pouco estudada que require máis atención. O equilibrio entre bacterias e fungos parece ser determinante na capacidade do quefir para modular as vías de sinalización intestinais”, explica Silvia Moriano, investigadora postdoutoral do IATA-CSIC e primeira autora do estudo.
Máis detalles sobre composición microbiana
O estudo subliña a importancia de caracterizar con precisión os microorganismos presentes nos produtos fermentados ou aqueles que conteñen microorganismos vivos, xa que, a pesar de atoparse baixo a mesma definición de produto, existen diferenzas significativas entre os quefires analizados.
“Dadas as diferenzas observadas entre marcas e formulacións, sería recomendable que os fabricantes incluísen información máis detallada sobre a composición microbiana e a súa viabilidade na etiquetaxe, non só nos quefires senón tamén noutros produtos fermentados”, sinala Arroyo.
O equipo investigador destaca que están a traballar en identificar as cepas microbianas e os metabolitos responsables destes efectos, e que é necesario realizar ensaios clínicos en humanos que confirmen a súa relevancia fisiolóxica, considerando a complexidade para establecer as relacións causales e as respostas asociadas á dieta de cada individuo.
