En agosto de 2024, a Xunta de Galicia emitiu un aviso fitosanitario pola Lymantria dispar, máis coñecida cun curioso nome: a lagarta peluda. Iso si, de lagarta, tal e como a coñecemos, ten pouco. A especie é, en realidade, un tipo de bolboreta autóctona de Galicia que normalmente non causa grandes problemas na comunidade. Con todo, desde hai un ano, a súa veloz expansión no concello de Negueira de Muñiz e en Cervantes captou a atención das autoridades, que clasifican de praga a situación na zona. Por iso, no último ano probaron todo tipo de mecanismos para frear este avance desta especie que, iso si, posto que é galega, forma parte do ecosistema natural e está integrada nas cadeas tróficas.
“Ten un ciclo vital no que hai anos ou épocas nas que hai moitísima abundancia e outras nas que hai menos. É cíclico”, asegura a zoóloga Laura Torrado, especializada en avelaíñas. Segundo un estudo publicado no MDPI, en Galicia os gromos duran un par de anos, seguidos de entre sete e once anos con unha expansión máis normal. Cando hai moita cantidade concentrada, as eirugas poden ser bastante destrutivas, explica a zoóloga. A súa capacidade de defoliar, segundo os datos do estudo, é de ata o 70% usando rexistros das zona dos Balcáns. O motivo é que son capaces de alimentarse de moitas especies vexetais diferentes, afirma Torrado. “Especialmente o carballo, a sobreira ou árbores de follas caducas”, destaca.
O caso de Cebreira e Negueira de Muñiz está a afectar principalmente a matogueiras, pero o seu avance provocou que a Xunta decidise tomar accións. “Hai un gran número de parásitos naturais e depredadores que normalmente controlan a poboación”, explica o documento publicado pola Xunta. Porén, parece non ser suficientes na zona afectada. “En Estados Unidos si é unha praga moi importante” considera Torrado. Alí a especie é invasora e, xustamente porque ten periodos de moita abundancia, poden causar danos maiores porque o ecosistema non está preparado para equilibrar a súa poboación.
Que é a lagarta peluda?
A lagarta peluda é unha avelaíña propia de gran parte de Europa e desde o centro ata no norte da península ibérica. A especie mide, recén nada, de 3 a 3,5 milímetros e durante o crecemento, fan cinco fases larvarias no caso dos machos e ata seis no caso das femias, segundo a experta. Malia que non é unha lagarta, si é unha eiruga peluda e, ademais, de cor negra polo xeral. Cando completan o seu desenvolvemento, polo xeral no mes de xuño, pupan. “A partir de aí hai unha eclosión de novo para xa ser adultos e despois xa se reinicia o ciclo”, concreta a zoóloga.
“Unha cuestión interesante é que as femias non poden voar porque teñen un abdome moi grande”, destaca Torrado. Estas poden medir de 45 a 65 milímetros e ata teñen dificultades para camiñar, segundo o documento da Xunta. As bolboretas femias teñen as ás brancas con manchas negras e o macho amarelas con manchas marrón escuro.
A loita contra a praga
Ante o seu avance, as autoridades puxeron un plan en marcha que segue en funcionamento. No momento de detección, a finais do verán pasado, xa afectara a máis de 140 hectáreas de matogueiras, breixos e carqueixas. Nese momento a especie estaba na fase de eiruga, xa preto da de crisálida. Nas seguintes semanas e meses os expertos colocaron trampas cebadas con feromonas sexuais para capturar a aquelas no estado de bolboreta. “O que pasa é que as trampas de feromonas só son eficaces se a densidade de poboación non é tan alta”, afirma Torrado.
En primaveira realizouse unha nova revisión sobre a situación da praga, que empeorara con respecto ao ano anterior. En fase larvaria, continuou a alimentarse de formacións de carballos da zona. O documento apunta que os danos son importantes e superan os alcanzados no 2024. Meses máis tarde, en xullo, fíxose un levantamento fotogramétrico das parcelas para deseñar rutas de voo en 3D adaptadas á orografía para aplicar tratamentos fitosanitarios biolóxicos. Concretamente, a través do Bacillus thuringiensis. “Utilízase moitas veces nestes casos, é un bioinsecticida que é máis respectuoso co medio ambiente“, afirma a experta. Para Torrado é máis natural que os máis químicos e se adoita empregar cando a densidade da poboación é máis alta. En total, 516 litros de caldo que contén a bacteria e mesturados cun aceite e que se desprenderon en ata 120 hectáreas.
Unha especie normal en Europa
En agosto, colocáronse de novo trampas cebadas con feromonas sexuais coa intención de capturalas xa no estado de bolboreta. As trampas revísanse con certa frecuencia para coñecer a súa evolución.
“Pode haber problemas de estrés locais pero nada preocupante”, destaca Xosé Lois Rey-Muñiz, entomólogo especializado da Sociedade Galega de Historia Natural (SGHN). O experto tamén apunta como unha posibilidade algún tipo de dificultade a nivel hídrico que axude á expansión da Lymantria dispar grazas a que as plantas estean máis debilitadas.
En calquera caso, Rey-Muñiz afirma que é unha especie común e propia en Europa e, concretamente, en Galicia. Algo importante para entender que non é rara a súa presenza nos montes galegos, malia que a súa expansión sen control pode lugar a pragas concretas. Algo que as autoridades buscan controlar para ter unha cantidade adecuada destes peludos, escuros e algo torpes insectos cun nome bastante confuso.
