Os recordos non se conservan da mesma maneira. Algúns se evocan con facilidade, cheos de detalles, case tan vivos como o instante orixinal. Outros resultan borrosos e os máis esquivos néganse a reaparecer. Por que o cerebro fixa con tanta forza certos momentos e esquece outros?
Un novo estudo da Universidade de Boston (EE.UU.) ofrece unha posible resposta. Suxire que os recordos de momentos rutineiros adquiren máis forza cando se asocian a un feito significativo: algo sorprendente, gratificante ou con carga emocional. Se un día tocásenos un premio de lotería, probablemente lembrariamos que estabamos a facer instantes antes, aínda que fosen cousas anódinas e pouco memorables.
Os resultados do traballo, publicados en Science Advances, poderían derivar en tratamentos para persoas con problemas de memoria ou axudar a estudantes a reter conceptos complexos, segundo os autores.
“A memoria non é un simple dispositivo de gravación pasiva: o noso cerebro decide que importa, e os eventos emocionais poden retroceder no tempo para estabilizar recordos fráxiles”, explica Robert M. G. Reinhart, profesor asociado de ciencias psicolóxicas e cerebrais na Facultade de Artes e Ciencias da Universidade de Boston.
Reforzar recordos útiles e debilitar os daninos
“Desenvolver estratexias para reforzar recordos útiles ou debilitar os daniños foi un obxectivo constante na neurociencia cognitiva. O noso estudo suxire que a relevancia emocional podería aproveitarse de maneira precisa para lograr eses fins”; comenta Reinhart.
No seu artigo, el e os seus colegas expoñen o exemplo dunha persoa que percorre o Parque Nacional de Yellowstone e tópase cunha manda de bisontes. O asombro dese instante non só fixaría na memoria esa vivencia extraordinaria, senón tamén moitas pequenas experiencias asociadas: unha pedra no camiño ou un animal escondéndose entre os arbustos.
“A pregunta é: cales son os mecanismos que o permiten?”, di Reinhart, tamén profesor asociado de enxeñería biomédica e membro do Centro de Neurociencia de Sistemas da Universidade de Boston. “Iso tentamos descubrir: como o cerebro reforza de forma selectiva eses recordos fráxiles”.
O papel dos momentos especiais
Aínda que é sabido que os momentos especiais ocupan un lugar privilexiado na nosa memoria, os autores estiveron divididos sobre dous conceptos: a mellora retroactiva e a proactiva da memoria, que se refiren á prioridade que reciben os recordos inmediatamente anteriores ou posteriores a un feito destacado. Estudos previos non coincidían en se os recordos máis débiles consolidábanse ao vincularse a outro máis importante.
Reinhart afirma que este novo proxecto, con preto de 650 participantes, dez estudos individuais e o uso de intelixencia artificial para analizar un conxunto máis amplo de datos, é o primeiro que demostra de maneira concluínte que esa mellora da memoria si ocorre.
A diferenza de traballos anteriores, o equipo achou que o cerebro utiliza unha escala gradual para decidir que conservar. Moitos dos experimentos consistiron en mostrar ás participantes decenas de imaxes, asociadas a distintos niveis de recompensa, para logo sometelos a unha proba sorpresa de memoria ao día seguinte.
Priorización gradual
En canto aos recordos posteriores a un evento, os proactivos, a forza de evocación parecía depender do impacto emocional do momento destacado: canto máis duradeiro era este, máis probable resultaba que todo o que veu despois lembrásese. Cos retroactivos non ocorría o mesmo. Estes consolidábanse con maior probabilidade cando compartían algún trazo co evento principal, como unha cor coincidente. Segundo Reinhart, é a primeira validación en humanos da “priorización gradual, un novo principio de como o cerebro consolida as experiencias cotiás”.
“Por primeira vez mostramos evidencia clara de que o cerebro rescata recordos débiles de maneira gradual, guiado pola súa similitude cos eventos emocionais”, afirma Chenyang (Leo) Lin, primeiro autor do artigo e doutorando no laboratorio de Reinhart. “Non só importa o momento, tamén a coincidencia conceptual”.
Os investigadores observaron ademais que, se os recordos secundarios tiñan carga emocional propia, o efecto de reforzo reducíase. “O cerebro parece priorizar recordos fráxiles que doutro xeito desaparecerían”, apunta Reinhart, que publicou numerosos traballos de gran impacto sobre o funcionamento da memoria. Gran parte da súa investigación inclúe o uso de estimulación cerebral con técnicas non invasivas para mellorar a memoria en adultos maiores ou reducir condutas obsesivo-compulsivas.
Recordos e mellora de resultados académicos
Aínda que o novo estudo centrouse en identificar un mecanismo básico de codificación da memoria, Reinhart afirma que os achados poderían servir de base para estudos clínicos e aplicacións prácticas.
“O descubrimento ten amplas implicacións tanto teóricas como prácticas”, asegura. “En educación, vincular material emocionalmente atractivo con conceptos fráxiles podería mellorar a retención. Nunha contorna clínica, sería posible rescatar recordos debilitados polo envellecemento normal. Tamén se pode aplicar o contrario en persoas con trastornos relacionados co trauma: talvez non conveña rescatar un recordo angustioso”.
Referencia: Salient experiences enhance mundane memories through graded prioritization (Publicado en Science Advances)
