O ano 2024 convértese no primeiro en España no que o cancro de pulmón causa máis mortes entre as mulleres. Segundo os datos provisionais do Instituto Nacional de Estadística, arredor de 6.500 mulleres faleceron por un tumor maligno de traquea, bronquios e pulmón, superando por primeira vez as mortes por cancro de mama. Esta tendencia aínda non se produce en Galicia, agás a provincia de Pontevedra, onde se rexistraron 159 falecementos por cancro de pulmón fronte a 146 por cancro de mama. Segundo o catedrático de Medicina Preventiva e Saúde Pública da USC, Alberto Ruano Raviña, se o incremento actual continúa, o vindeiro ano Galicia podería experimentar tamén esta inversión de tendencia, situando o cancro de pulmón como o tumor que máis mulleres mata ao ano.
Ruano lembra que esta evolución viña anticipándose dende hai décadas: “A mortalidade por cancro de pulmón en mulleres en España está aumentando dende o ano 2002 a un ritmo aproximado do 7% anual“. Aínda que as cifras galegas amosan unha situación semellante, o cancro de mama continúa a ser, por agora, a principal causa de morte por tumor entre as mulleres, cun total de 448 falecementos fronte a 421 por cancro de pulmón.
Deste xeito, o cancro de pulmón sitúase xa como unha das principais causas de morte tanto en homes como en mulleres. Con todo, cómpre lembrar que estes datos fan referencia á mortalidade, non á incidencia: o cancro de mama segue a ser moito máis frecuente nas mulleres, pero o de pulmón é moito máis letal. “Arredor do 80 ou 90% das persoas diagnosticadas de cancro de pulmón acaban falecendo por esta enfermidade”, explica Ruano.
Unha tendencia en alza
“As cifras triplicáronse nos últimos vinte anos“, explica o catedrático da USC. Entre os factores que explican esta tendencia atópase o consumo masivo de tabaco entre as mulleres, tal e como xa advertira o coordinador do Plan Nacional contra o Cancro, Josep María Borrás. Este incremento tamén se observou noutros países, como Estados Unidos, onde as mulleres comezaron a fumar moito antes ca as españolas. Así, espérase que a mortalidade por cancro de pulmón continúe aumentando nos próximos anos.
En canto á relación entre incidencia e mortalidade, en Galicia existe “un paralelismo bastante estreito”, segundo Ruano. Isto fai pensar que a tendencia observada na provincia de Pontevedra podería estenderse ao resto do territorio en 2025, sumando unha ou máis provincias.
Con todo, o investigador considera que non hai un factor específico que explique os datos de Pontevedra, senón que se trata do reflexo dunha tendencia global. “É probable que en Pontevedra o consumo de tabaco entre as mulleres fose lixeiramente superior ao doutras provincias”, sinala Ruano. Aínda que non é un factor significativo, si apunta cara ao cambio que está a producirse en toda a comunidade.
Os datos por provincias
A mortalidade por tumor de pulmón na Coruña en 2024 ascendeu a 672 persoas, das cales 159 eran mulleres. Pola súa banda, o cancro de mama porovocu 176 falecementos femininos, o que sitúa a esta provincia como a que rexistrou as cifras máis elevadas da comunidade, mesmo por riba de Pontevedra.
En Lugo, o cancro de pulmón causou 43 mortes de mulleres, fronte ás 61 rexistradas por cancro de mama. En Ourense, os datos son semellantes: 60 mulleres falecidas por cancro de pulmón e 65 por cancro de mama.
No conxunto de Galicia, estas cifras tradúcense en porcentaxes moi próximas para ambas causas de morte: o cancro de pulmón representa o 2,54% do total de facelementos femininos, mentres que o cancro de mama supón o 2,70%.
Unha confluencia de factores
O tabaquismo é o factor de risco máis importante que inflúe na mortalidade por cancro de pulmón. Non obstante, Alberto Ruano sinala que se trata dunha “enfermidade multifactorial”: nela inflúen o tabaco, o fume ambiental, a exposición ao radón e a ocupación laboral. Hai profesións tradicionalmente asociadas co cancro de pulmón, nas que antes predominaban os homes, pero que agora tamén integran mulleres. “Isto puido aumentar un pouco a incidencia de cancro de pulmón de orixe ocupacional nas mulleres“, explica.
Pero que se necesitaría para frear este aumento da mortalidade? “Hai que cambiar as leis”, afirma. Aínda que o Consello de Ministros aprobou en setembro un anteproxecto da nova lei antitabaco, que prohibía fumar en terrazas, as medidas propostas non parecían suficientes para reducir a prevalencia do consumo de tabaco dende a perspectiva da saúde pública.
Segundo Ruano, é necesario dificultar o acceso ao tabaco. A Organización Mundial da Saúde (OMS) ten unha estratexia clara, entre a que destaca o aumento de impostos como unha das medidas máis eficaces para reducir o consumo. Ademais, sería clave limitar o acceso ao tabaco entre os máis novos, que adoitan ter menor poder adquisitivo. Leis máis estritas, educación e medidas que dificulten a compra son as ferramentas necesarias para que o cancro de pulmón deixe de ser a primeira causa de morte entre as mulleres.
