No ano 2009, unha xaponesa de 70 anos describiu síntomas de dor no oído. Despois de facer unhas probas, descubriron que o fungo que a provocaba, un tipo de cándida, aínda non estaba identificado polas autoridades sanitarias. Anos máis tarde, España converteríase no foco desta nova infección: Candida auris. Con máis de 4.000 casos detectados en Europa nos últimos 10 anos, xa ameaza a case todo o continente, segundo un estudo do Centro Europeo para a Prevención e Control de Enfermidades (ECDC).
O número de casos non para de crecer. O novo informe da ECDC afirma que, entre 2022 e 2023 —os últimos anos analizados—, o continente experimentou un aumento dos casos do 67%: de 804 a 1.346. Un incremento perigoso se pensamos que a maioría dos países non rexistrara ningunha infección ata 2019. “É un patóxeno relativamente recente que provocou numerosos gromos difíciles de erradicar en hospitais de todo o mundo”, asegura o microbiólogo Juan Vicente Mulet en declaracións recollidas polo Science Media Centre (SMC) España.
España, o gran foco da enfermidade en Europa
O caso de España era, de feito, a excepción. O país ibérico pasou de non ter ningún caso en 2015 a ter 155 en apenas un ano. Para 2021, a cifra aumentara ata os 331. No último ano analizado no informe, 2023, o número de infectados caeu ata os 177, pero a súa persistencia en España indica que xa é endémica nalgunhas rexións, segundo o documento europeo.
Os primeiros gromos xurdiron nos anos 2016 e 2017 na zona de Valencia. Segundo o ECDC, aumentou a concienciación da cidadanía e iso está a axudar na adopción de protocolos de centros que foron afectados e no control da enfermidade. Desde que ten presencia no país, nove hospitais detectaron casos, cinco deles na Comunidade Valenciana. Pola elevada presenza que ten no país, o informe considera a España na fase cinco da escala epidemiolóxica, a máis alta das que hai presentes.
Con todo, o que máis preocupa é a forma na que se está a establecer e descontrolar noutros países. Grecia pasou de 13 casos a 451 en tres anos, Italia de 42 a 330 só en un ano e Romanía de 0 a 257 entre 2021 e 2023. “Propágase moi rapidamente”, advirte o experto.
Unha ameaza para persoas vulnerables
Candida auris é un fungo oportunista, caracterizado fronte a outros tipos de cándida por ser resistente a múltiples antifúnxicos. Os síntomas son bastante comúns: febre alta, calofríos e irritación da pel. Contáxiase mediante contacto físico e para diagnosticala require probas específicas de laboratorio. Isto fai que sexa difícil coñecer a magnitude real dos contaxios.
“Os casos rexistrados só reflicten a punta do iceberg”, destaca o informe europeo. O documento subliña que non hai vixilancia sistemática en moitos países e que en moitos casos, os rexistros fanse tras envíos voluntarios aos laboratorios micolóxicos. Para mellorar o entendemento, a ECDC tamén invitou a países que non forman parte da Unión Europea da zona dos Balcáns e a Turquía para participar na enquisa. A presenza nestes países só é elevada en Turquía, onde no último ano os casos pasaron de 30 a 114. “Os datos non son todo o completos que serían desexables”, asegura González.
O fungo supón unha ameaza para persoas vulnerables e pode provocar a morte, malia que polo xeral isto ocorre en combinación con outras enfermidades ou problemas de saúde. Ademais, as resistencias que ofrece aos posibles tratamentos fano practicamente incurable. Tende a contaxiarse en centros como hospitais ou lugares onde pode haber moitas persoas maiores. “Provoca gromos en unidades de cuidados intensivos, onde os pacientes son máis graves”, asegura Mulet. Neses casos, a taxa de mortalidade pode aumentar ata o 60%, segundo apunta un estudo de The Lancet.
Moitos interrogantes
Hai moitas cuestións aínda sen resposta. Por exemplo, cal foi a orixe do patóxeno? Coñécese que en 2009 houbo un primeiro caso, pero non de onde xurdiu. A iso engádese que se teme que poida haber gromos maiores que aínda non se detectasen nos países ricos e, especialmente, nos máis pobres. Tamén se descoñecen tratamentos óptimos e aínda se traballa para mellorar os posibles modelos de prevención.
“É importante seguir concienciando sobre a importancia de instaurar sistemas nacionais de vixilancia epidemiolóxica e medidas de control”, destaca o microbiólogo. Todo para intentar frear a expansión dun patóxeno onde todavía hai moitos interrogantes.
