9 de marzo de 1995. Os traballadores do Estai, un barco de arrastre galego, pescan en augas internacionais, preto da liña de costa controlada por Canadá. Os mariñeiros tratan de capturar o alabote da Groenlandia (Reinhardtius hippoglossoides), tamén coñecido como fletán negro, un peixe pouco vendido no norte de América pero que estaba a ter maior éxito en España. Ao fondo, unha patrulleira achégase á embarcación galega. Algúns proxectís percorren o ceo ao redor do pesqueiro. Este corta os ganchos co peixe e foxe pola súa seguridade. En total, unha hora de persecución. E así, todo quedou preparado para un conflito internacional de meses que enfrontou a Galicia, España e á Unión Europea fronte a Canadá e Reino Unido.
“Queremos saber por que nos ameazan con armas, só somos barcos que estamos navegando en augas libres”, respondía o capitán da embarcación, Serafín Blanco, ás autoridades canadenses. De nada importaron as explicacións dos galegos. Os 25 tripulantes do Estai, a maioría deles do Morrazo, foron levados a un hotel. Moitos deles non saíron de alí, presas do medo ás posibles agresións dos locais. Mentres tanto, o capitán foi detido e acusado de catro delitos: pesca ilegal de especies protexidas e tres cargos por resistencia á autoridade.
O nome de “guerra do Fletán” non é unha esaxeración. O executivo canadense asegurou que dispararía a todo buque español que tratase de impedir a súa actuación nesas augas. Isto, aínda que fosen fragatas españolas. As dúas forzas navais prepararon diversos plans de batalla, de cara a ese posible enfrontamento que, ante a incredulidade de moitos políticos e oficiais, parecía inminente.
Forte reacción social
Esta situación provocou mobilizacións masivas, especialmente na cidade de Vigo. A xente ateigaba as rúas para pedir a liberación do capitán, que enfrontaba penas de cárcere. Moitos viviron con tensión eses días, nos que as presións dos dous países acabaron coa activación e despregue de patrulleiros da Armada Española e da Mariña Real Canadense.
O presidente do Goberno, Felipe González, buscou a axuda da Comisión Europea. Polo xeral, os países europeos apoiaron a España, excepto Reino Unido. A partir de aí comezaron unhas negociacións nas que saíron gañando os canadenses. Con todo, o capitán da embarcación foi liberado e a súa tripulación volveu de volta no Estai. As condicións pactadas supuxeron unha redución moi importante da captura española (en gran medida, galega) na zona. Nos anos 90, pescábase ata 40.000 toneladas deste peixe, fronte ás 4.000 que algúns expertos estiman na actualidade.
O control na actividade pesqueira
O alabote da Groenlandia non se considera un animal ameazado pero está preto de selo. Non se atopa nas listas vermellas da Unión Internacional para a Conservación da Natureza (UICN). Con todo, si que esixe preocupación e coidado. De feito, atópase na lista vermella de Greenpeace, que destaca as formas pouco sostibles nas que se captura. Para comezar, porque a pesca de arrastre de fondo pode provocar danos nos ecosistemas mariños. Segundo, porque algunhas poboacións deste peixe están afectadas pola sobreexplotación.
O control aumentou nos últimos anos. A Unión Europea, por exemplo, estableceu unha serie de medidas para recuperar o alabote no océano Atlántico Noroccidental co plan de reducir as capturas de cara a 2007. O goberno de Groenlandia tamén estableceu unhas novas cotas para impedir a súa explotación excesiva. Entre os anos 60 e 90, o volume de pesca roldaba entre as 70.000 e as 120.000 toneladas, algo completamente insostible.
Un conflito habitual
As disputas entre países pola captura dos peixes son frecuentes, aínda que normalmente non chegan a ese nivel. Por exemplo, unha das máis coñecidas foron os enfrontamentos entre buques islandeses e británicos entre os anos 60 e 70. No caso de España, os conflitos con Marrocos ou co Reino Unido tanto na zona do Atlántico como en Xibraltar, provocou moitos rozamentos ao longo das décadas.
Nos últimos anos as medidas contra a sobrepesca aumentaron. É o caso da Reforma da Política Pesqueira Común e os plans para reducir as capturas de forma selectiva. Estas medidas van encamiñadas a reducir o impacto que ten nos nosos mares, aínda que a afectación no sector do mar provoca en ocasións discusións entre as empresas, lexisladores e organizacións.
