A arte da cartografía existe dende a Prehistoria, pois os mapas sempre foron ferramentas para orientarse e guiar ás civilizacións. Resulta fascinante o proceso de elaboración dos mapas, xa que permiten representar os camiños e rutas necesarios para chegar a un destino.
No ámbito desta disciplina, o Instituto Xeográfico Nacional-O.A.CNIG recompila 76 imaxes de mapas históricos, dos cales catro están relacionados con Galicia. Estas pezas, datadas entre 1600 e 1850, inclúen unha carta xeométrica e tres mapas do antigo Reino de Galicia.
Este novo servizo da institución permite adquirir copias dos mapas a través da súa páxina web ou acceder gratuitamente ás versións dixitais. Ao optar por esta última opción, é posible visualizar cada obra con gran detalle directamente dende o navegador, así como consultar unha ficha en PDF e diferentes notas elaboradas polos profesionais do Instituto.
O Reino de Galicia no século XVII
O mapa máis antigo é unha representación do Reino de Galicia elaborada por Jodocus Honidus arredor de 1611, durante o reinado de Felipe III, a partir das planchas adquiridas a Gerard Mercator. No Instituto recibe o nome de Gallaecia Regnum. A súa aparencia resulta peculiar, cunha lixeira inclinación do mapa ao que estamos acostumados, que pode desorientar ao observador. O relevo represéntase mediante perfís de montañas abatidos e as cidades aparecen simbolizadas mediante agrupacións de edificios, pontes, muíños, faros e a división dos reinos. No mar, as ondas deséñanse cun trazo en zigzag e, como elementos decorativos, destacan dous galeóns.
Vinte e catro anos despois aparece outro mapa coa mesma denominación, cartografado inicialmente por Willem Blaeu e continuado polos seus fillos Joan e Cornelius. A reprodución convervada, realizada por Fernando Ojea en 1635, representa igualmente o Reino de Galicia. Nesta obra figura o escudo de Galicia e o relevo volve aparecer en forma de montañas. A Torre de Hércules represéntase de forma explícita. A toponimia combina algúns nomes en español, aínda que a maior parte se manteñen en latín.
Un mapa para Floridablanca
En 1784 aparece outro mapa ilustrado de Galicia, tamén referido ao Reino, baixo o título Mapa geográfico del Reyno de Galicia, dedicado ao “Excelentísimo Señor Don Joseph Moñino, Conde de Floridablanca“. O seu autor foi o xeógrafo Tomás López, integrado na súa obra Atlas Xeográfico de España. Nel recolle unha grande cantidade de nomes, vías e referencias, aínda que moitos destes detalles poden apreciarse na versión dixital proporcionada polo CNIG.
O mapa inclúe as provincias de Santiago, Coruña, Betanzos, Lugo, Modoñedo, Ourense e Tui. O deseño do relevo represéntase mediante pequenas montañas que forman cordilleiras a través de todo o territorio. Na esquina superior dereita figura unha nota explicativa que resume o proceso de elaboración do mapa.
A maior achega da cartografía española
O labor de cartografía máis novo foi elaborado en 1834 por Domingo Fontán e finalmente gravado en 1845 debido ao atraso na procura de gravadores. É considerado a principal achega da ciencia cartográfica española da primeira metade do século XIX. Non é de estrañar, dado o seu nivel de detalle: o relevo represéntase mediante curvas de nivel, cotas altimétricas medidas en varas castelás e puntos da rede xeodésica.
Inclúe tamén a sinalización das cidades mediante pequenos círculos, e das capitais mediante hexágonos. Ademais, recolle marcas das redes de comunicación e a correspondente división político-administrativa. A hidrografía aparece representada a través da rede fluvial principal, cos identificación dos ríos máis importantes.
A minuciosidade tamén se aprecia na liña de costa: realízanse escollos, escarpados e mesmo praias con punteado, xunto cun amplo número de topónimos distribuídos nesta folla de 103,5 x 98 centímetros.
Podes consultar todos os mapas históricos do Instituto Xeográfico Nacional-O.A.CNIG na seguinte ligazón.
