Un equipo do CSIC, en colaboración con investigadores franceses, logrou un fito no tratamento de Helicobacter pylori, unha bacteria que afecta á metade da poboación mundial. No estudo, publicado na revista The Lancet Microbe, o equipo describe un método capaz de predicir cun 100% de precisión a resistencia a claritromicina e levofloxacino, dúas antibióticos clave no tratamento. En lugar de realizar cultivos da bacteria, este novo método utiliza a secuenciación xenómica para identificar mutacións específicas que avanzan a resistencia, o que permite saber con antelación que tratamento será máis eficaz para cada paciente de forma máis rápida e precisa.
Helicobacter pylori é unha bacteria que vive no estómago e que pode sobrevivir nun ambiente moi ácido. É unha das infeccións crónicas máis comúns en humanos: estímase que máis do 50% da poboación mundial pórtaa, aínda que moitas persoas nunca presentan síntomas. Cando o fan, provoca gastrite e úlceras pépticas, e, a longo prazo, aumenta o risco de cancro gástrico e un tipo raro de linfoma estomacal.
Na actualidade, os tratamentos buscan erradicar a bacteria para evitar complicacións máis graves. A maioría combina antibióticos contra H. pylori con fármacos para protexer o estómago. “Os tratamentos para erradicala fallan ao redor dun 25% de casos, xeralmente debido a bacterias resistentes a algún dos antibióticos usados”, explica Iñaki Comas, profesor de investigación do CSIC no Instituto de Biomedicina de Valencia (IBV) que lidera o estudo xunto ao National Reference Center for Campylobacters and Helicobacters (Francia).
Tradicionalmente, a técnica de laboratorio empregada para determinar a posible resistencia da bacteria ante determinados medicamentos é o cultivo bacteriano. Este método consiste en cultivar unha bacteria, é dicir, en proporcionarlle un ambiente óptimo para que se multiplique, e así obter unha poboación bacteriana o suficientemente grande para facilitar o diagnóstico. No caso de H. pylori, este proceso é especialmente difícil e os seus resultados difíciles de replicar entre laboratorios.
Con todo, “no noso proxecto analizamos o ADN xenómico da bacteria para detectar se é resistente a certos antibióticos. En lugar de usar métodos tradicionais de laboratorio para determinar a súa sensibilidade a estes fármacos, que requiren cultivar a bacteria, empregamos a secuenciación xenómica para identificar mutacións específicas que indican resistencia”, resume Comas.
Saber que tratamento será máis eficaz
O obxectivo é saber con antelación que tratamento será máis eficaz para cada paciente de forma máis rápida e precisa. “O estudo demostrou que é posible predicir cun 100% de precisión a resistencia a claritromicina e levofloxacino, dúas antibióticos clave no tratamento de H. pylori”, revela Francisco José Martínez, investigador doutoral no IBV-CSIC e un dos autores principais do traballo. Con estes resultados crearon un catálogo de mutacións xenéticas que permite diagnosticar a resistencia sen necesidade de cultivar a bacteria, só cunha análise para coñecer o seu xenoma. Ademais, estimaron a prevalencia global destas resistencias, revelando diferenzas importantes entre rexións do mundo.
“A principal vantaxe deste método é que evita realizar o cultivo da bacteria, moi difícil de facer no caso de H. pylori”, asegura Álvaro Chiner, investigador na Fundación para o Fomento da Investigación Sanitaria e Biomédica da Comunitat Valenciana (Fisabio) e tamén autor principal do estudo. “Aínda que require un cultivo positivo (confirmación de presenza bacteriana nunha mostra) para obter o xenoma da bacteria, non é necesario facer cultivos adicionais para identificar resistencias, o que aforra tempo e recursos. Ademais, o método é máis preciso e reproducible, evitando os erros asociados ás probas tradicionais”, puntualiza.
Aplicación global e escalable
Segundo os investigadores, esta técnica permite unha aplicación global e escalable, xa que pode integrarse en plataformas de diagnóstico xenómico e adaptarse ás necesidades de cada rexión. “Esta tecnoloxía pode utilizarse no diagnóstico clínico para seleccionar o tratamento máis adecuado desde o inicio”, razoa Iñaki Comas. Na súa opinión, a progresiva implantación da secuenciación xenética en hospitais, sobre todo a partir da pandemia de covid-19, permitiría integrar esta análise para H. pylori.
“Tamén é útil para a vixilancia epidemiolóxica da resistencia a antibióticos e para o desenvolvemento de novas estratexias terapéuticas”, engade Comas. A longo prazo, os investigadores confían en que podería contribuír a reducir o fracaso terapéutico e mellorar o control de infeccións por H. pylori en todo o mundo.
O proxecto forma parte dun consorcio internacional financiado e liderado por Contanza Carmago, do Instituto Nacional do Cancro dos Estados Unidos. Ademais da Fundación Fisabio, o proxecto contou coa colaboración doutras institucións científicas de España, Francia, Xapón e Estados Unidos. No seu financiamento contribuíron o Consello Europeo de Investigación (ERC) e o Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades. O laboratorio de Iñaki Comas no IBV-CSIC forma parte do CIBER en Epidemioloxía e Saúde Pública do Instituto de Saúde Carlos III e da Plataforma Temática Interdisciplinar (PTI) Saúde Global do CSIC.
