Un equipo do Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC), organismo adscrito ao Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades, levou a cabo o maior estudo epixenético ata a data sobre a arterite de células xigantes, unha enfermidade que inflama as arterias grandes, como as que irrigan a cabeza e o pescozo sobre todo en persoas maiores de 50 anos.
Mediante análise de biopsias observáronse cambios no ADN relacionados coa inflamación e a reparación dos vasos sanguíneos. Ademais, identificáronse 37 xenes implicados, algúns nunca antes asociados a esta patoloxía. Estes achados abren a porta a novos biomarcadores e tratamentos.
Levado a cabo por investigadores do Instituto de Parasitoloxía e Biomedicina López-Neyra (CSIC) en Granada, como parte dunha rede internacional con participación de España, Italia e Francia, publicouse en Arthritis & Rheumatology, unha das revistas con maior impacto na área de reumatoloxía.
Estudo epixenético pioneiro
Trátase do maior estudo epixenético realizado ata a data en tecido arterial procedente de pacientes con arterite de células xigantes, unha inflamación persistente nas arterias que o sistema inmunitario non pode regular. Recibe este nome porque, ao examinar ao microscopio a parede das arterias afectadas, obsérvanse células inmunitarias fusionadas que forman estruturas moi grandes, coñecidas como células xigantes multinucleadas. Estas células aparecen como parte da resposta inflamatoria que dana a capa interna da arteria, provocando engrosamento e estreitamento do vaso.
As causas e patoloxía da arterite de células xigantes aínda son pouco coñecidas. Afecta principalmente a persoas maiores de 50 anos e prodúcese como consecuencia dunha reacción descontrolada do sistema inmunitario que favorece a infiltración de células inflamatorias no tecido arterial, provocando lesións persistentes. Nos casos máis graves, a inflamación reduce ou bloquea o fluxo sanguíneo na arteria, podendo provocar complicacións graves como cegueira ou accidentes cerebrovasculares.
As investigacións sobre esta enfermidade enfróntanse a unha dificultade importante: conseguir mostras de tecido directamente afectado. Neste estudo, os investigadores lograron superar esa barreira ao traballar con arterias inflamadas obtidas mediante biopsias realizadas durante o diagnóstico clínico. Este tipo de mostras son moi difíciles de conseguir con fins científicos, e só foi posible grazas á colaboración estreita e continuada cos equipos médicos responsables de realizar estas intervencións.
Esta sinerxía entre investigadores e clínicos permitiu caracterizar, cunha aproximación directa e a grande escala, os mecanismos moleculares que teñen lugar no tecido diana da enfermidade. Javier Martín, profesor de investigación do IPBLN-CSIC e responsable da colaboración, sinala: “Por primeira vez puidemos analizar o que sucede na propia arteria afectada, sen inferilo a partir do sangue periférico. Este acceso directo ao tecido diana é unha vantaxe metodolóxica que requiriu anos de planificación e traballo”.
Marcas de metilación
Para entender mellor esta enfermidade, os investigadores do IPBLN estudaron unhas marcas químicas do ADN (marcas de metilación) que utilizan as células para controlar que xenes están activos e cales non.
Os resultados mostran que as células das arterias de pacientes con arterite de células xigantes teñen un perfil de metilación diferente, o que demostra que esta inflamación das arterias cambia profundamente o funcionamento celular no contexto do proceso de autoinmunidade.
Desde a vertente bioinformática do proxecto, Gonzalo Borrego, investigador predoutoral no IPBLN-CSIC, explica que “estudar a metilación achega contexto: non só que xenes existen, senón como se están usando na arteria afectada. Permítenos ver que xenes están activos e cales non o están, ou, noutras palabras, entender que procesos altéranse durante o desenvolvemento desta vasculite”.
Novos datos sobre a enfermidade
Os resultados desta aproximación revelaron novas vías inflamatorias nunca descritas nas arterias afectadas pola enfermidade, e supoñen novas vías terapéuticas potenciais para as persoas afectadas, que conta con limitadas opcións de tratamento.
Unha das principais novidades do estudo é a posible implicación dun fenómeno chamado “esgotamento de células T”. Este proceso ocorre cando estas células do sistema inmune perden a súa capacidade de combater eficazmente a inflamación, como consecuencia dunha exposición prolongada a sinais inflamatorias. Os investigadores suxiren que este esgotamento podería ser un factor importante no desenvolvemento. Esta deterioración do funcionamento das células T agora descrito suxire novas hipóteses para explicar como se desenvolve e mantén a inflamación no tecido arterial.
Nunha resposta inmunitaria sa, estas células deberían apagar a inflamación unha vez eliminada a causa, evitando danos no tecido. Con todo, nesta enfermidade, as células T parecen quedar atrapadas nun estado disfuncional, o que podería explicar por que a inflamación mantense no tempo. Este fenómeno, coñecido como esgotamento celular, observouse noutras enfermidades autoinmunes, e a súa identificación en arterite de células xigantes abre unha nova vía para entender como se desenvolve e perpetúase esta doenza.
Comprender como se reprograman as células inmunes na arteria supón unha base para desenvolver intervencións máis personalizadas para axudar aos pacientes con esta enfermidade. Respecto ao futuro do proxecto, Lourdes Ortiz, investigadora Ramón e Cajal no IPBLN-CSIC e responsable deste proxecto, remarca: “a metilación do ADN é unha peza clave do quebracabezas e permitiunos avanzar moito, pero na nosa rede de colaboración xa estamos a planificar analizar mostras a varios niveis de expresión de xenes e a súa tradución á produción de proteínas presentes no tecido. Integrar estes niveis de información será o seguinte paso para comprender mellor a enfermidade e dar prioridade a novas dianas terapéuticas”.
Referencia: Genome-wide DNA methylation study reveals specific signatures in the affected arterial tissue of giant cell arteritis patients (Publicado en Arthritis & Rheumatology)
Na redacción tendes un serio problema co reflexivo “se”.