Pensas que coñeces a historia? A cooperativa Mazarelos presenta As mulleres na resistencia antifranquista en Galicia, unha unidade didáctica que propón incorporar ás aulas o estudo da represión a través das experiencias das mulleres que participaron ou colaboraron coa resistencia. A guía aborda as tarefas que asumiron, as condicións nas que actuaron, o papel das redes comunitarias que sostiveron a loita e a forma en que estas traxectorias aparecen recollidas —ou permanecen ausentes— na documentación de época.
O recurso propón converter as clases nun laboratorio de investigación histórica. O alumnado traballa en grupos con fontes documentais, seguindo o rastro destas mulleres nos arquivos dispoñibles e identificando os procesos polos que a súa participación foi, en moitos casos, relegada ou invisibilizada. Este enfoque permite comprender como se construíu o relato histórico sobre elas e cales son as limitacións á hora de rescatar as súas experiencias.
O proxecto foi elaborado por Mazarelos Sociedade Cooperativa Galega Xuvenil e financiado polo Ministerio de Política Territorial e Memoria Democrática ao abeiro da convocatoria de 2024 para actividades relacionadas coa recuperación da Memoria Democrática.
323 mulleres vítimas de procesos militares
O proxecto Nomes e voces, liderado por Lourenzo Fernández Prieto, catedrático de Historia Contemporánea na Universidade de Santiago e líder de Histagra, permite coñecer o número de vítimas de procesos militares en Galicia. A cifra total ascende a 8.767 persoas, das que 323 foron mulleres. O sobresemento foi o proceso no que se arquivou a causa de máis mulleres. Outras medidas foron a condena a prisión, absolución, cadea perpetua, en rebeldía, e a pena de morte executada, que afectou directamente a 8 mulleres. Entre 1936 e 1939, 80 mulleres faleceron como consecuencia da represión.
Durante a Guerra Civil, a proporción de mulleres procesadas ou imputadas en Galicia por resistencia antifranquista diminuíu ao longo do tempo: en 1937 representaban o 39,1%, en 1938 caeron ao 17,8% e en 1939 ao 10,4%. Posteriormente, entre 1940 e 1955, 522 mulleres foron encartadas en causas militares ou xudiciais.
