“O 12 de outubro de 2024 reescribirase a historia de España e a historia universal”. Esa é a premisa que lanza o anuncio do documental que promete desvelar a verdadeira orixe de Cristóbal Colón. A peza audiovisual, que se estrea este sábado en TVE, fai seguimento dos 20 anos de traballo dun equipo de Medicina Legal da Universidade de Granada. O seu obxectivo é poñer a proba oito teorías sobre o nacemento do almirante —entre elas, a que defende a súa orixe galega— a través de técnicas de xenética forense.
De feito, a finais de 2022 recolléronse restos óseos en Vilaxoán e Poio para cotexalos coas mostras do propio Colón, do seu irmán e do seu fillo. Porén, a asociación galega que coordinou os traballos en Pontevedra e que defende a galeguidade do almirante, baseándose nos supostos propostos polo historiador Celso García de la Riega, hai meses que mostrou certo escepticismo cos resultados. De feito, en marzo deste ano, o presidente da Asociación Cristóbal Colón Galego, Eduardo Esteban, anunciaba a apertura dunha nova liña de investigación sobre a galeguidade de Colón. Nesta ocasión, sobre a súa vinculación con Galicia a través da liña materna e non da paterna, como estudaron na Universidade de Granada.
“Se fose certo que a relación de Colón cos Soutomaior vén por parte de nai e non de pai, os resultados da Universidade de Granada non serían concluíntes para a teoría galega”, aseguraba Esteban nunha peza publicada en GCiencia. E mostrábase aínda máis taxante nas seguintes declaracións: “Aínda que os resultados non sexan favorables para a teoría galega, nós seguiremos traballando. O estudo de Granada é un estudo máis ao que nos sumamos, pero nin toda a teoría nin toda a historia están en mans da universidade”.
Dúas décadas de investigación
O certo é que a estrea do documental non está exenta de polémica. O que agora sairá á luz como unha peza audiovisual comezou como unha investigación científica liderada dende Granada por José Antonio Lorente, catedrático de Medicina Legal da universidade andaluza. En 2003 propúxose o reto de pescudar non só a verdadeira orixe do almirante, senón descubrir onde estaba realmente enterrado. Para iso exhumáronse restos óseos depositados na catedral de Sevilla e atribuídos a Colón e ao seu fillo Hernando, así como os do seu irmán Diego, que estaban recollidos nunha urna na Cartuja.
Porén, as técnicas de xenética forense naquel momento eran limitadas e esperouse case 20 anos para recuperar esta liña de investigación. En 2021 abriuse de novo o seu estudo e escolléronse oito teorías —entre elas a galega— para poñelas a proba. Segundo confirmaron na presentación do documental, que se celebrou o xoves en Madrid, o resultado definitivo non se desvelará ata a estrea do documental. Con todo, confirmaron unha das hipóteses nas que tamén traballaban: que os restos depositados na Catedral de Sevilla son os de Colón. Ata o de agora, había dúbidas ao respecto dado que na República Dominicana defenden que o almirante está depositado alí mais non se permitiu o estudo destes ósos.
Luces e sombras
O documental promete resolver un misterio histórico mais hai voces que cuestionan os resultados que se publicarán esta fin de semana. O certo é que a peza audiovisual é o traballo dunha produtora independente, Story Producciones, xunto a RTVE. Na presentación da mesma, titulada Colón ADN. A súa verdadeira orixe, a presidenta da corporación, Concepción Carcajosa, declarou o seguinte: “Usamos a ciencia para facer un gran evento televisivo”. Unha afirmación que xustificou asegurando que a televisión axuda a verter luz sobre a historia.
Hai voces, como a da historiadora Consuelo Varela, que declinaron participar no documental, segundo recolle unha información do diario ABC. A experta en Cristóbal Colón considera que a súa orixe xenovesa “é irrefutable”. Na mesma noticia fanse eco das declaracións de Miguel Botella, tamén forense da Universidade de Granada e un dos participantes no estudo realizado entre 2003 e 2005. El, que non participou na investigación actual, dubida claramente dos resultados que se van expoñer no documental e asegura o seguinte: “Unha cousa si está clara: que Cristóbal non era español porque o seu irmán pediu ser naturalizado español. O seu irmán fixo tres viaxes con el e foi gobernador de La Española”.
Con todo, José Antonio Lorente defendeu na presentación que “o resultado é dunha fiabilidade practicamente absoluta”, segundo recolle unha peza publicada na páxina web de RTVE. No acto asegurou que a investigación “foi moi complicada” e que precisou de máis tempo do agardado. De feito, atrasouse en varias ocasións a publicación do documental. Segundo indicou o catedrático, traballaron “con gran cantidade de datos de tipo xenético” e foron recabándoos en diferentes laboratorios.
O obxectivo: Cannes
Máis alá da polémica no ámbito histórico e científico, a presentación do documental veu acompañada doutra noticia: vai ser presentado no mercado audiovisual MIRCOM que se celebra en Cannes o 22 de outubro. A el acudirá Lorente, que estará acompañdo polo director de Cine e Ficción de RTVE, José Pastor, e o director e a produtora do documental, Régis Francisco López e Ainhoa del Castillo. Segundo continúan explicando na peza publicada na web de RTVE, este é o “mercado audiovisual máis importante do mundo, ao que asisten todos os anos 11.000 executivos de 100 países dos que 3.500 son compradores de contidos e formatos”.
Un mercado, a fin de contas, onde se presentará o documental que promete reescribir a historia. Luces e sombras sobre unha peza audiovisual, sobre un produto, no que tamén entra a ciencia. Opinións enfrontadas sobre un dos misterios sen resolver: a orixe de Colón. Haberá que agardar á estrea para determinar como de concluíntes son os resultados e se esa suposta galeguidade do almirante se refuta ou se corrobora, pese ao innegable escepticismo que xa se verte sobre o documental antes mesmo de que saia á luz.
