Os resultados do novo informe sobre o coñecemento e uso do galego realizado polo Instituto Galego de Estatística (IGE), publicado este venres 11 de outubro, veñen a confirmar unha sospeita: xa non é o idioma que predomina dentro da comunidade. A Enquisa estrutural a fogares (EEF) diferencia o grao de coñecemento do idioma aos contextos tanto orais como escritos, así como o seu emprego nos distintos ámbitos sociais.
Un dos datos máis sorprendentes é a porcentaxe de persoas que non saben falar ou que falan moi pouco galego na franxa de idade dos 5 aos 14 anos: un 32,44%. Trátase dun incremento excepcional, dado que no 2018 a porcentaxe era tan só dun 16%. En cinco anos duplicouse o número de nenos e nenas que non falan o galego.
E, se no 2018 o galego aínda permanecía como a lingua maioritaria para os cidadáns, no 2023 perdeu por completo a súa posición fronte ao castelán: no ano pasado a cifra de persoas que falan sempre en galego caeu ao 24,37%, o cal implica unha perda de máis de cinco puntos con respecto a hai cinco anos, cando 30,57% da poboación declarou falar sempre ou case sempre en galego. En contraposición, o número de persoas que falan sempre en castelán medrou nestes cinco anos, ata chegar a case o 30%, case seis puntos por enriba do emprego da lingua galega.
Tan só o 7% dos nenos fala sempre en galego
Segundo indica o Instituto Galego de Estatística, o uso da lingua tamén é desigual dependendo da idade da poboación: “Deste xeito, o 40,34% das persoas de 65 ou máis anos fala habitualmente só en galego, e un 27,58% emprégao máis que o castelán”.
Pola contra, entre os rapaces e rapazas de 5 a 14 anos, tan só o 7,04% fala habitualmente ou sempre en galego. Menos do 10% fala máis en galego que en castelán, e o 83,81% restante emprega sempre o castelán ou máis en castelán. Isto implica que, aínda que máis do 40% das persoas nesta franxa de idade declarasen coñecer e saber falar bastante o galego, adoitan non empregalo como o seu vehículo de expresión.
O cambio xeracional tamén é evidente cando se analiza a vía de aprendizaxe do idioma. Malia que case o 80% aprenderon a falar o galego no ámbito familiar, no caso da poboación menor de 50 anos a situación muda: o 83,27% das persoas de 30 a 49 anos aprendeu o idioma na escola, unha porcentaxe que ascende ata o 95,74% no caso do grupo de 5 a 29 anos.
As contornas rurais sosteñen o galego no ámbito familiar
Outro aspecto que destaca o IGE como relevante é a cifra de fogares nos cales todos os membros da familia falan habitualmente só galego: un 17,29%. Trátase dunha tendencia exponencial á baixa: no 2003, o 35% dos fogares todos os membros falaban só neste idioma, fronte o 11,40% que o facían sempre en castelán. A evolución é ascendente no segundo caso.
E enquisa tamén revela que a porcentaxe de fogares nos que todos os membros falan en galego é maior nos concellos pequenos que nos grandes: “Nos concellos con menos de 10.000 habitantes esta porcentaxe ascende ao 34,69%; pola contra, nos concellos de máis de 50.000 habitantes baixa ao 4,92%“.
O 38,42 da poboación que ten nenos decide falarlles en galego sempre, unha cifra lixeiramente superior á porcentaxe de proxenitores que se comunican cos seus fillos e fillas sempre en castelán (35,49%): “No tocante aos fillos e ás fillas, cabe destacar que arredor do 32% fálao sempre cos seus proxenitores e arredor do 43% sempre en castelán”, sinala o informe.
A ausencia da lingua no ámbito cultural
Á hora de relacionarse, o emprego exclusivo da lingua galega é máis común entre as amizades: máis do 28%. Porén, tal e como explica o IGE, case un 40% dos pais e nais deciden comunicarse cos mestres dos seus fillos exclusivamente en castelán. Trátase dunha condición que tamén afecta o ámbito da saúde, onde o 35,97% deciden comunicarse cos especialistas sanitarios sempre en castelán.
Ademais, no ámbito cultural destaca o emprego do castelán, moi por enriba do galego: aínda que o 19% da poboación de máis de 16 anos ve a televisión sempre en galego ou máis que en castelán, un 34,41% consome este medio sempre en castelán. No caso doutros medios de comunicación, o emprego da lingua galega esborállase: “O 55,38% dos e das residentes en Galicia de 16 ou máis anos sempre le a prensa en castelán e o 56,42% só le libros en castelán”. Menos do 5% da poboación le máis libros en galego que en castelán.
A súa desaparición é aínda máis dramática nos ámbitos máis vencellados á era da internet: só o 2,86% ve máis contidos audiovisuais en galego que en castelán.
Outro dos aspectos máis destacados do informe é a porcentaxe de persoas que escriben en castelán malia falar sempre ou case sempre na lingua galega: un 61,38%.
Segundo Valentín García, secretario xeral de Política Lingüística, a chegada de poboación do exterior “inflúe directamente no aumento de castelanfalantes en Galicia”.
Podes ler o informe completo na seguinte ligazón.
