As mulleres representan o 42% do persoal investigador en España, aínda que, quizais non semelle así ao consultar os medios de comunicación. Xa sexa televisión, radio, prensa ou internet, a presenza de científicos como fontes expertas é abafadora, segundo avanza un novo informe presentado este mércores no Círculo de Belas Artes de Madrid.
O estudo Participación das científicas como fontes expertas nos medios: motivacións e obstáculos foi publicado pola Fundación Española para a Ciencia e a Tecnoloxía (FECYT) e elaborado polo Science Media Centre España (SMC) en colaboración co grupo de investigación Gureiker da Universidade do País Vasco.
Este traballo analizou os factores que inflúen na participación de investigadoras nos medios de comunicación como fontes informativas e ofrece algunhas claves deste desequilibrio home-muller.
“Esta menor participación ten un impacto negativo nas súas carreiras e empobrece o debate público”, sinalou Izaskun Lacunza, directora xeral de FECYT, na presentación. “A pelexa pola atención no debate público é feroz, e necesitamos ás científicas neste debate”.
Valoran a difusión, pero non aparecen
No período de estudo, as mulleres representaron o 43,91% das fontes consultadas polo SMC, pero só o 37,66% das que finalmente participaron, fronte ao 62,34% dos homes. A tendencia mostra que os científicos que xa interviñeron en medios teñen maiores probabilidades de ser contactados novamente, sensiblemente máis que elas.
Maider Eizmendi, do grupo Gureiker da Universidade do País Vasco (UPV/EHU) e coordinadora do estudo xunto a Ainara Larrondo, destacou que as mulleres apenas aparecen un 30% das veces nos medios, segundo outros traballos. “Isto afecta as mulleres a nivel persoal e tamén á súa proxección, xa que ao non aparecer acábase recorrendo máis a eles”, di Eizmendi.
“Comprobamos que, pola rutina de traballo dos xornalistas, hai que correr e atopar a fonte, os xornalistas adoitan recorrer a fontes masculinas que xa coñecían“, indica Larrondo. “Está a haber máis sensibilidade á hora de buscar expertas, pero aínda hai que avanzar niso”, engade.
Entre os principais motivos para participar, o 82,02% das fontes enquisadas afirmou que considera a divulgación parte do seu labor profesional. Resulta rechamante que, neste sentido, o 91,67 % das científicas comparte esta visión, fronte ao 75,47 % dos científicos. Do mesmo xeito, un 75% das mulleres participantes indicou que a súa motivación principal para participar en medios é mellorar a cobertura nos medios dos seus temas de investigación, fronte a un 52,83% de homes.
É dicir, as científicas españolas saben da importancia de divulgar a súa investigación e falar de ciencia en primeira persoa e coas súas propias palabras, cren niso mesmo máis que os seus compañeiros masculinos. Por que entón aparecen en menor proporción?
Principais escollos
O informe destaca os principais obstáculos para a participación destas científicas nos medios. A falta de tempo por carga de traballo foi a razón máis mencionada (63,16%), sen diferenzas significativas entre xéneros. Con todo, a conciliación persoal e familiar representa unha barreira específica para as científicas, afectando á 22,95% fronte ao 10 % dos científicos.
Outro factor destacable é o número de ataques que reciben en redes sociais ou comentarios en medios de comunicación, que adoitan ser máis prevalentes no caso das científicas. Os ataques centrábanse tanto no seu aspecto físico como nas súas capacidades científicas, provocándolles ás participantes máis inseguridade.
“Tamén detectamos que aínda hoxe a síndrome da impostora inflúe nas súas decisións, xa que moitas rexeitaban participar por non ser expertas no tema do que se lle preguntaba”, engade Eizmendi.
A investigación baseouse nunha enquisa realizada entre marzo e xuño de 2024 a expertos contactados polo SMC para participar como fontes informativas. Enviáronse 649 enquisas e obtívose unha taxa de resposta do 37,48%, con 241 respostas analizadas.
O informe conclúe que, a pesar dos avances dos últimos anos, as desigualdades de xénero na presenza mediática da ciencia persisten. Por último, os resultados subliñan a importancia de dar visibilidade o traballo das investigadoras para evitar rumbos e estereotipos na información científica.
