O palangre é o centro de atención da pesca galega. A polémica leva servida desde hai tempo, tras a aprobación por parte da Unión Europea dunha veda á pesca de fondo, pero intensificouse nas últimas semanas. O pasado martes, a Xunta anunciou un recurso de casación contra o veto de fondo, que se une ás reclamacións realizadas nos últimos meses polo Goberno español. Pero, ademais e de forma máis concreta, piden estudar que o palangre de pedra-bóla de pescada non teña a mesma catalogación que o resto de pesca de fondo. Segundo un informe técnico do Instituto Español de Oceanografía (IEO), o desenvolvemento desta pesca típica para a pescada en Galicia ten un baixo impacto ambiental.
A medida da Unión Europea está destinada a protexer os océanos e os fondos das augas. Por iso, paralizaron o uso da pesca de arrastre nestas zonas protexidas ou de outros métodos invasores que poidan ser problemáticos para o fondo mariño. Con todo, tanto as administracións públicas como algúns expertos destacan que non todas as pescas de palangre son iguais e que algunhas poden ser moi pouco prexudiciais, máis alá do que supón a propia captura do peixe. No caso dos palangreiros de pedra-bóla de pescada, segundo o investigador do IEO en Vigo e coordinador do informe técnico Julio Valeiras, a afección é mínima. “É un tipo de pesca moi selectiva que apenas ten impacto nos fondos“, asegura.
Un ecosistema fráxil
A técnica, o palangre fixo demersal de pescada, é utilizada especialmente en Galicia, Portugal e en certos puntos de España. Que sexa fixo implica que inclúe unha liña nai, xa sexa tendida no leito mariño ou flotando sobre el, con ramais con anzol e cebo unidas á liña con intervalos regulares. A variante usada neste caso é o de pedra-bóla. Ten algunhas diferenzas únicas con respecto aos outros tipos de pesca profunda e, ademais, non é unha liña tendida no fondo senón que só ten un contacto parcial ao longo da súa extensión a través dos pesos que a manteñen fixada.
A técnica que se usa na pescada vese afectada pola normativa da Unión Europea, que inclúe 87 vedas que van desde Escocia ata Portugal. Está enfocada na pesca profunda, a máis de 400 metros de profundidade. “As zonas coinciden sobre todo co caladoiro dos palangreiros”, destaca o experto. Moitas desas técnicas de palangre si poden ser máis agresivas e, por iso, a intención da Unión Europea é protexer os ecosistemas mariños máis sensibles, segundo se asegura na propia normativa. “É unha contorna fráxil composta por ecosistemas mariños vulnerables, como correntes frías, corais, anémonas, esponxas presentes en augas profundas. Unha vez danado, é improbable que se recupere“, asegura o documento publicado pola Comisión Europea.
Hai algunhas especies que preocupan especialmente nas augas profundas, como poden ser as castañetas esguías, os sabres negros, algúns tipos de quenllas e o ollomol. Malia que a pesca nestes espazos representa menos do 1% de todo o capturado, ten un impacto elevado, xa que moitas das especies teñen un ciclo de vida longo, o cal fai que sexa moi lenta a súa recuperación. “Son ecosistemas que necesitan moita estabilidade”, explica o investigador. A zona afectada supón o 7% da área total con máis de 400 metros de profundidade. En total, é unha superficie de 16.559 quilómetros cadrados.
Unha pesca máis sostible?
“O que pasa é que a pesca de palangre de pescada é moitísimo máis sostible que as outras“, asegura o experto. Outros palangres, como o usado para o congro segundo o investigador, si van máis pegados ao fondo. Ademais, destaca que no caso do utilizado para a pescada ten unha taxa de captura de máis do 90% da especie obxectivo. “Ademais é pescada grande, as de tallas pequenas non son capaces de enganchar polo xeral”, defende Valeiras, que apunta a que os datos que manexan na súa investigación é que o impacto no fondo é moi baixo.
O informe publicado polo equipo de Valeiras recolle os resultados de cinco mareas de observación a bordo de catro buques de palangre, realizado entre novembro e decembro de 2023. Rexistráronse 132 operacións de pesca con 431.565 anzois. A maioría das capturas foron de pescada branca (43.817 quilogramos), o mexete ou lirio (1.751) e a cabra de altura ou galiña do mar (1.336 quilogramos). As especies máis descartadas foron o lirio, o congro e varios tipos de quenllas.
Protexer o 30% do territorio mariño europeo
Sobre as especies indicadoras dos Ecosistemas Mariños Vulnerables, o punto no que se centra a normativa europea, só se rexistraron trozos de coral que levaban tempo mortos e simplemente estaban depositados no fondo e dez exemplares de Funiculina quadrangularis, tamén corais. “É unha taxa por número de anzois extremadamente baixa“, conclúe o informe.
Con todo, calquera actividade, tanto pesqueira como cinexética, ten un impacto nos medios tanto mariños como terrestres. As accións da Unión Europea van encamiñadas á protección de ata o 30% do territorio mariño para o ano 2030 e diminuír ou eliminar a pesca de fondo, especialmente aquela que ten impacto nos solos mariños. Ademais, tamén ten importancia os descartes, as capturas accidentais e a afectación noutras especies de ciclo longo. “Pero quizais deberían ter en conta que esas pescas máis selectivas e menos daniñas co medio ambiente son as que hai que protexer”, destaca Valeiras. Un debate polémico no que, ademais dos intereses económicos, hai unha situación complicada entre a protección da biodiversidade, evitar a sobrepesca e a necesidade de manter aqueles tipos de pesca máis sostibles.
