O Centro Singular de Investigación en Química Biolóxica e Materiais Moleculares da USC (CiQUS) lidera un novo proxecto internacional centrado na covid persistente, unha condición clínica que afecta a millóns de persoas en todo o mundo e que aínda carece de ferramentas diagnósticas obxectivas e estandarizadas. O obxectivo principal da investigación é validar e perfeccionar un conxunto reducido de marcadores proteicos que permitan distinguir aos pacientes das persoas recuperadas. Buscan desenvolver un índice cuantitativo de gravidade biolóxica aliñado coa carga clínica da enfermidade e sentar as bases para a súa futura implantación en contornas clínicas e hospitalarias.
O proxecto, financiado con 315.000 euros pola Schmidt Initiative for Long Covid (SILC), terá unha duración de 18 meses e xorde do interese por unha serie de traballos científicos previos desenvolvidos polo equipo que lidera Rebeca García Fandiño no CiQUS: demostraron que a covid persistente descríbese mellor como un continuo de gravidade biolóxica en lugar de subtipos clínicos discretos. A coherencia destes achados chamou a atención da iniciativa SILC, que convidou o equipo a desenvolver unha nova fase de investigación orientada á validación de biomarcadores con aplicación clínica potencial.
Dous destes estudos empregan proteómica cuantitativa aplicada a plasma e fraccións celulares, describindo alteracións persistentes asociadas á covid persistente en procesos inflamatorios, inmunolóxicos, vasculares e metabólicos. Un terceiro traballo aborda a enfermidade desde a lipidómica non dirixida, identificando un remodelado lipídico extenso compatible con alteracións metabólicas sostidas. Finalmente, un cuarto estudo baseado en técnicas espectroscópicas aplicadas a plasma mostra que as pegadas bioquímicas globais reproducen patróns consistentes cos observados mediante enfoques ómicos máis complexos. Estes traballos demostraron que a heteroxeneidade da covid persistente se distribúe ao longo dun continuo de gravidade biolóxica, o que reflicte diferentes graos de alteración sistémica.
Que é a covid persistente?
A covid persistente, tamén coñecido como Long COVID, afecta aproximadamente ao 10-15% das persoas que superaron unha infección por SARS-CoV-2, o que representa decenas de millóns de pacientes en todo o mundo. Moitos deles continúan presentando síntomas durante meses ou mesmo anos, como fatiga crónica, dificultades cognitivas, dispnea ou intolerancia ao esforzo, cun impacto significativo na calidade de vida e capacidade funcional. Pero o diagnóstico da covid persistente segue baseándose en gran medida na avaliación clínica de síntomas, sen probas moleculares obxectivas que permitan confirmar a enfermidade ou avaliar a súa gravidade biolóxica de maneira fiable. Esta limitación dificulta tanto a atención aos pacientes como o desenvolvemento de tratamentos efectivos.
Validación de biomarcadores
O novo proxecto baséase en material biolóxico de LC-Optimize (Identification of Long-COVID Sub-Phenotypes to Optimise Patient Outcomes), un estudo multicéntrico internacional sobre covid persistente que reúne cohortes clínicas ben caracterizadas en diferentes países. A dispoñibilidade destas mostras, obtidas baixo protocolos harmonizados e acompañadas de información clínica detallada, permite ao equipo do CiQUS abordar a validación de biomarcadores nun contexto internacional e comparativo, reforzando os resultados.
Equipo
O proxecto está coordinado desde o CiQUS por Rebeca García Fandiño, investigadora principal do centro, xunto con Ángel Piñeiro, profesor titular do departamento de Física Aplicada da USC, que achega experiencia en biofísica e análise computacional. Codirixen o grupo SIMBIOS (Simulation and Molecular Biophysics of Biomolecular Systems), dedicado á biofísica molecular e a modelización biomolecular, que contribúe ao proxecto con ferramentas avanzadas para a análise e integración de datos complexos. Tamén participan como investigadores implicados Uxía Lage Vidal, Paula Antelo-Riveiro, Alejandro Seco-González, todos do CiQUS, e Susana Bravo, xefa da Unidade de Proteómica do Instituto de Investigación Sanitaria de Santiago de Compostela (IDIS).
