A asociación Hispania Nostra inclúe na súa Lista Vermella do Patrimonio a Igrexa antiga de Vimianzo e a Casa Grande do Ribeiro, ambas situadas no concello coruñés de Santiso, polo seu avanzado estado de deterioración e o risco de perda dos seus valores históricos, arquitectónicos e patrimoniais. Con estas novas incorporacións, Galicia acada os 91 elementos en risco e sitúase como a sexta comunidade autónoma con máis bens incluídos nesta listaxe.
Os dous inmobles, construídos durante o século XVIII, representan distintas manifestacións do patrimonio galego. Mentres a igrexa de Vimianzo foi durante anos o centro relixioso e social da localidade, a Casa Grande do Ribeiro constitúe un dos exemplos das antigas residencias fidalgas que poboaron a comarca de Terra de Melide.
Unha igrexa barroca abandoada dende 2008
Construída baixo a advocación de Santa Maria, a igrexa antiga de Vimianzo serviu durante séculos como eixo da vida da localidade, ademais de acoller enterramentos no seu atrio. En 2008 foi abandoada definitivamente e os seus retablos e bens mobles trasladáronse a unha nova igrexa construída a escasos metros.
O templo presenta unha única nave cuberta orixinalmente a dúas augas, un presbiterio rectangular e unha sacristía adosada á testeira posterior. A súa sinxela fachada principal, executada con perpiaños vistos, está organizada arredor dunha porta alintelada, un oco vertical e unha espadaña dun só van coroada por pináculos. No seu interior aínda conserva unha pila de auga bendita de granito.
A ausencia de cuberta, a exposición da sacristía á intemperie, a invasión de vexetación e a presenza de importantes derrubamentos e gretas nos seus muros están provocando a deterioración progresiva do inmoble. Pese a estar catalogada conforme á Lei 5/2016 do Patrimonio Cultural de Galicia, a igrexa require unha intervención que free a súa degradación.
Unha residencia fidalga ameazada por derrubamento
A Casa Grande do Ribeiro é unha das antigas moradas de fidalgos que se alzaron na comarca de Terra de Melide, na beira do río Ulla e dentro da histórica xurisdicción de Abeancos. Fronte ao pazo sitúase a capela de Nosa Señora de Loreto, fundada en 1765 por Domingo Antonio Concheiro Bolaño, clérigo pertencente á casa.
O conxunto está formado por unha construción rectangular de planta baixa e semisoto, acompañada de distintas edificacións auxiliares. Entre os seus elementos máis singulares destaca unha gran cheminea coroada por pináculos e ánforas de cerámica, convertida nunha das principais sinais de identidade do inmoble. Tamén conservan restos dun patín con columnas e de dous hórreos situados no patio doméstico.
A construción dunha présa durante a década de 1950 provocou que o pazo perdese parte dos seus terreos e terras de cultivo. Nos anos setenta foi abandoado como vivenda e varias das construcións agrícolas vinculadas ao conxunto foron derrubadas para ampliar e rectificar os camiños da aldea.
Actualmente, a Casa Grande do Ribeiro atópase completamente abandoada, sen teitume nin forxados e cuberta pola vexetación. Na capela aparecen acumulados sobre a mesa do altar restos de madeira do seu antigo retablo, mentres que os hórreos están parcialmente derrubados. O risco de colapso afecta a todo o conxunto e fai necesaria unha intervención urxente para evitar a súa desaparición.
