Pepa (72 anos) levántase cada luns cunha sensación de malestar e desmotivación aínda que non teña obrigacións laborais. Sente apatía mesmo por tarefas sinxelas como facerse o almorzo ou baixar ao supermercado para comprar a comida. Con todo, esas sensacións van desaparecendo segundo avanza a semana. Ás veces, o mesmo martes xa sente que recuperou a enerxía.
Parece lóxico que alguén que traballa sucumba ao que poderiamos chamar “ansiedade do luns”. Entón, por que sente así Pepa? Pois segundo un recente estudo publicado en Journal of Affective Disorders, esa inquietude propia do inicio da semana está tan arraigada na nosa psiquis que tamén afecta as persoas xubiladas.
Un día para borrar do calendario
Do que non cabe dúbida é que os luns son, para moitos, un día fatídico. Desde hai décadas sabemos que concentran máis episodios de infarto e crise de ansiedade que o resto de días da semana e que moitas persoas experimentan unha alteración do estado de ánimo similar a unha “síndrome de abstinencia”. Estes son os factores psicolóxicos e fisiolóxicos que identificou a ciencia:
—Anticipación negativa: culturalmente, o luns percíbese como o inicio de obrigacións e responsabilidades. Ese pensamento anticipatorio activa o eixo hipotalámico-hipofisario-adrenal (HPA), encargado da resposta ao estrés. Cando isto ocorre, aumenta a produción de cortisol e adrenalina, hormonas que, mantidas en niveis altos, poden alterar o estado de ánimo e a regulación emocional.
—Cambios nos ritmos circadianos: chámase jet lag social ao desaxuste entre o reloxo biolóxico interno e o horario social. Durmir máis ou máis tarde durante a fin de semana atrasa a liberación de melatonina e desordena o ciclo soño-vixilia. O luns, ao ter que espertarnos antes, xérase unha privación parcial de sono que afecta á cortiza prefrontal (clave en atención e toma de decisións) e á amígdala (centro de xestión emocional), aumentando a irritabilidade e a reactividade emocional.
—Estrés social: aínda que non se traballe, a contorna mantén rutinas semanais (bancos, médicos, colexios, familiares), o que reactiva a sensación de “inicio de semana”. Estudos de neuroimaxe mostran que a actividade da rede neuronal por defecto (default mode network), relacionada coa rumiación e a anticipación, increméntase en situacións de expectativa negativa. Isto podería explicar por que, mesmo en xubilados, o luns percíbese como un día de maior carga psicolóxica.
—Maior risco cardíaco: algunhas investigacións atoparon un aumento de ata un 20% na incidencia de infartos e accidentes cerebrovasculares os luns en comparación con outros días da semana. Tamén se observan picos de presión arterial e frecuencia cardíaca, o que suxire unha resposta fisiolóxica marcada ao estrés do luns.
—Alteracións neuroquímicas: describíronse variacións semanais na regulación de neurotransmisores como a dopamina e a serotonina, implicados na motivación e o benestar. O descenso relativo de serotonina ao comezar a semana pode contribuír á sensación de apatía, mentres que a oscilación nos niveis de dopamina impacta na motivación e a enerxía.
E que ocorre nos xubilados?
O estudo citado observou que, en maiores retirados, os luns tamén se asociaban a un incremento medio do 23% nos niveis de cortisol matutino. Isto suxire que a estrutura social e cultural da semana pesa máis do que cremos: mesmo sen traballo, o luns segue sendo “distinto”.
Ademais, en xubilados inflúen outros factores: soidade, rutinas menos estruturadas ou menor actividade social. Todo iso pode amplificar a percepción negativa do inicio de semana.
Como combater a “lunitis”
A boa noticia é que hai estratexias sinxelas e avaladas pola evidencia para comezar airosamente a semana:
—Manter rutinas estables de sono durante toda a semana.
—Planificar actividades agradables os luns, para asociar o día a estímulos positivos.
—Practicar exercicio moderado: a actividade física reduce o estrés e regula o ánimo.
—Facer mindfulness ou meditación: técnicas de respiración e atención plena axudan a diminuír a anticipación negativa.
—Participación social: en xubilados, actividades como voluntariado ou talleres proporcionan estrutura semanal e reducen a sensación de vacío.
Máis aló da anécdota
Que a “lunitis” afecte mesmo a persoas retiradas lémbranos que os estados de ánimo non dependen só de obrigacións laborais. Factores biolóxicos, sociais e culturais moldean como vivimos cada día da semana.
O reto está en transformar o luns, tradicionalmente un inimigo, nunha oportunidade: o punto de partida para empezar a semana con propósito, e non con resignación.
Cláusula de divulgación: María J. García-Rubio non recibe salario, nin exerce labores de consultaría, nin posúe accións, nin recibe financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declarou carecer de vínculos relevantes máis aló do cargo académico citado.
