Ás veces os cometas son unha decepción, xeran grandes expectativas, pero vólvense tímidos e se desintegran, como lle ocorreu ao ATLAS C/2024 S1. Tamén hai os que nos sorprenden positivamente e comezan a alardear preto do sol para deixarnos atónitos coa súa beleza. É o caso do novo cometa que comeza a ser visible nas proximidades do horizonte estas próximas tardes.
Os cometas ATLAS
O novo visitante, ATLAS C/2024 G3, foi descuberto o 5 de abril de 2024 polo programa de procura e seguimento de corpos menores ATLAS (Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System) en base a imaxes obtidas co telescopio reflector de 0,5 m situado en Río Hurtado, Chile. Este sistema de detección ten tanto éxito que xa nos estamos afacendo chamar co seu acrónimo a boa parte dos novos cometas que engalanan o firmamento.
No momento do descubrimento, o cometa 2024 G3 era un obxecto moi débil que se atopaba a 655 millóns de quilómetros do noso planeta, case á metade de distancia que nos separa de Saturno. O 13 de xaneiro pasou polo perihelio (a súa posición máis próxima ao sol) a só 14,5 millóns de quilómetros do sol lucindo tanto como o planeta Xúpiter, aínda que non resulta fácil velo ao estar moi preto angularmente da nosa estrela. Con todo, poderémolo tentar ver ou fotografar en pleno atardecer.
De onde procede o cometa ATLAS 2024 G3?
Este cometa achégase a 14 millóns de quilómetros do sol, polo que se clasifica nunha categoría coñecida como cometas de saia ou sunskirters. Procede da chamada Nube de Oort, un almacén de corpos xeados no límite gravitacional solar.
ATLAS C/2024 G3 móvese nunha órbita lixeiramente excéntrica, cuxo afelio (distancia máis afastada ao sol) atópase a aproximadamente a unhas 10 000 veces a distancia media terra-sol, coñecida como Unidade Astronómica (ua).
Os cometas almacenados na Nube de Oort formáronse, posiblemente, entre o marxe exterior do cinto principal e a rexión dominada polos planetas xigantes (Xúpiter, Saturno, Urano e Neptuno). Como consecuencia de encontros con eles, foron impulsados de xeito gravitatorio cara a esta rexión externa do sistema solar.
Na Nube de Oort cométalos permaneceron literalmente ultraconxelados, a unha temperatura que oscila, dependendo da distancia ao Sol, entre os -173⁰ C e os -233⁰ C. Poden permanecer nestas circunstancias miles de millóns de anos. Un paso próximo doutro cometa, ou mesmo dun corpo planetario ou dunha estrela, pode impulsalos cara ao sol. Dese modo explícase que cada ano descúbranse decenas de novos cometas procedentes desa remota rexión.
Como sabemos que sobreviviu ao seu próximo paso ao sol?
Como é a primeira vez que ATLAS C/2024 G3 foi observado, ninguén coñecía cal sería o seu comportamento. Ata decembro, brillaba pouco, pero o 2 de xaneiro de 2025, o especialista Terry Lovejoy informou de que sufrira un estalido e incrementara a súa luminosidade de xeito significativo. Ao día seguinte xa alcanzara o brillo das estrelas máis luminosas. Desde entón o cometa seguiu aumentando a súa luminosidade e podémolo seguir a pesar da súa proximidade ao sol.
Unha das grandes dúbidas que tiñamos era se este cometa sobreviviría a un paso tan próximo ao sol. Conseguiuno, e con nota. É dicir, superando en brillo as expectativas iniciais. Os amantes dos cometas contamos esta vez cun apaixonado aliado na Estación Espacial Internacional (ISS). Trátase do astronauta Don Pettit, que nos sorprendeu con imaxes espectaculares do ATLAS C/2024 G3 desde a altura privilexiada da ISS.
Como e cando poderemos observalo?
A partir das próximas tardes o cometa irase separando angularmente do sol e, aínda que vaia perdendo brillo, mellorará a súa visibilidade.
Para velo hai que buscar un lugar escuro co horizonte oeste totalmente libre de obstáculos e esperar ao que se poña o Sol. Gocemos o lento solpor para comezar a rastrexar o horizonte na zona na que vimos ocultarse o astro rei. É preciso advertir que ninguén debe tentar velo cun medio óptico durante o día a risco de perder a vista (xamais se debe apuntar un instrumento ao sol ou preto del sen protección adecuada e consello experto).
Algúns especialistas están a tomar agora fotografías en pleno día, pero coñecen ben a posición do cometa e bloquean a acción cegadora do Sol cunha parede ou tellado (que o ocultan). Dese modo non se pon en risco nin a vista nin o telescopio. Con todo, non é fácil e reverte riscos.
O mellor momento para fotografalo
As mellores tardes para velo ou fotografalo ocorren esta mesma semana. O cometa transcorre pola constelación de Capricornio. Cada atardecer, se nos fixamos no luminoso par de planetas Saturno e Venus que se atopan na parte superior de Acuario podemos empregar uns prismáticos, baixando ata rozar o horizonte suroeste, preto do cal atoparemos o cometa.
Os astrofotógrafos poden tentar aplicar un filtro polarizador para evitar o cegador halo de luz solar. Os primeiros días hai moi pouca marxe pero, particularmente durante a próxima fin de semana, o cometa afastarase uns 15 graos do sol e manterase por uns días accesible na primeira media hora da noite. Non será un obxectivo nada fácil, pero si moi gratificante e valioso para os astrofotógrafos.
A natureza sérvenos ás veces as súas sorpresas en pequenas doses, dado que poucos días despois, a partir do día 21, quedará baixo o horizonte ao mesmo tempo que perderá a súa luminosidade mentres cae en declinación para só ser visible, cada vez máis débil, desde o hemisferio sur.
Cláusula de divulgación: Josep M. Trigo Rodríguez recibe fondos do proxecto do Plan Nacional de Astronomía e Astrofísica PID2021-128062NB-I00 financiado polo MICINN e a Axencia Estatal de Investigación.
