A tese doutoral de Cristian Silva Bóveda, realizada dende a Universidade de Santiago de Compostela (USC), pon o foco nun dos elementos máis esquecidos da historiografía musical: a percusión tradicional galega. A investigación analiza a evolución deste patrimonio dende unha perspectiva etnolóxica, técnica e histórica, e xorde para cubrir un baleiro fundamental. A pesar de ser o eixe vertebrador do ritmo nas romarías e festas, os instrumentos de percusión foron “historicamente menosprezados e os seus intérpretes relegados a un plano subalterno”, segundo explica o o autor.
O estudo de Silva pon de manifesto como, a diferenza do gaiteiro —considerado o “dono” ou director do grupo—, o percusionista (tamborileiro, caixeiro ou bombeiro) percibía sistematicamente unha remuneración inferior e o seu nome era ocultado de forma case constante nos carteis, programas e rexistros históricos, figurando moitas veces baixo a etiqueta subalterna de “criado” ou “mozo”. A tese resignifica ademais o propio concepto popular de ‘ruído’ ou ‘arruídos’, empregado historicamente nas Rías Baixas e no resto de Galicia, demostrando que non se trataba dunha categoría cacofónica, senón dunha expresión de orgullo e identidade popular.
Codificación da ‘Escola Galega de Percusión’
Máis aló da análise social e de xénero, a investigación ten un profundo carácter empírico. A través da deconstrución espectrográfica e auditiva de gravacións históricas do século XX —con figuras de referencia como os gaiteiros de Soutelo, Os Campaneiros de Vilagarcía ou a diáspora bonaerense—, o autor conseguiu illar os rudimentos e esquemas rítmicos tradicionais. Con este baleirado, a tese valida cientificamente por primeira vez a existencia dunha Escola Galega de Percusión, definindo unha gramática e uns padróns rítmicos propios e estables para bailes soltos (muiñeira, xota) e agarrados (pasodobre, rumba, polca).
A investigación pecha o seu arco cronolóxico analizando a recente revolución pedagóxica e tecnolóxica do século XXI, que vai dende a aparición dos primeiros métodos escritos de tambor galego ata a comercialización dos primeiros bancos de samplers virtuais de alta definición.
“A percusión nunca foi un mero metrónomo humano nin un acompañamento intuitivo sen valor, senón un sistema cultural e técnico de primeiro nivel. Esta tese busca facer xustiza histórica e devolverlle aos percusionistas o lugar central que sempre tiveron na nosa música”, sinala Cristian Silva. O traballo foi concibido tamén como unha “investigación de quilómetro cero” centrada no Salnés e a vila do Carril, pero con proxección global.
