Están a converterse as caídas dixitais na nova normalidade?

*Un artigo de Logo The Conversation

Un día calquera espertamos e dámonos conta que non podemos pagar co móbil, recoller os medicamentos que nos receitaron ou consultar cando sae o noso tren. As pantallas funcionan, temos cobertura e a electricidade non se foi. Con todo, algo, nalgún lugar que probablemente non saibamos situar nun mapa, deixou de responder.

Publicidade

Hoxe, unha vida normal depende de sistemas que nin vemos nin controlamos e, moitas veces, nin sequera sabemos que existen.

Iso ocorreu o venres 13 de novembro. Miles de persoas que esperaban despegar de aeroportos estadounidenses descubriron que os seus billetes, os seus avións e os seus pilotos non bastaban para voar. A autoridade de aviación (FAA) ordenara deter os despegamentos en todo o país.

Un día antes, usuarios de Microsoft 365 no medio mundo non podían acceder con normalidade aos seus correos, reunións ou documentos. Para quen necesitaba presentar un traballo, atender unha consulta ou regresar a casa, aquilo non era un problema “de informática”. Era un problema na súa vida cotiá.

Ninguén sabe de certo que sucedeu. E aceptalo sen máis pode desembocar en que acabemos asumindo as grandes caídas dixitais como algo “normal”.

O paradoxo: menos avarías, máis consecuencias

Os datos non apoian, por agora, a idea dun colapso tecnolóxico cada vez máis frecuente. O informe Annual Outage Analysis 2026, de Uptime Institute sinala que, por quinto ano consecutivo, descende a frecuencia de interrupcións nos centros de datos.

Na súa enquisa de 2025, o 57% dos operadores que sufriran un corte importante estimou que o custo da parada lles había suposto unha perda superior a 100.000 dólares. Un de cada cinco afirmou que tiveran perdas por enriba do millón de dólares. Isto demostra que podemos mellorar a fiabilidade das instalacións —para que haxa menos caídas do sistema— e, ao mesmo tempo, expoñernos a consecuencias enormes cando unha das pezas falla.

Así, hai que distinguir entre a probabilidade de que ocorra un fallo e o risco que supón. E é que, canto máis dependemos dunha infraestrutura, maior pode ser o impacto dunha interrupción (aínda que a probabilidade de experimentala sexa pequena).

Tres xigantes e millóns de portas de entrada

Existe a crenza de que a nube é un conxunto case infinito de recursos repartidos polo planeta. Con todo, segundo Synergy Research Group, só tres compañías —Amazon, Microsoft e Google— acapararon o 61% dos ingresos mundiais de servizos de infraestrutura na nube no terceiro trimestre de 2026. Esa cifra demostra que existe unha concentración enorme no que se refire á propiedade dos centros de datos —e da “nube”—.

A eficiencia ten moito que ver con isto. Compartir centros de datos, plataformas de software, provedores de identidade e redes de distribución abarata custos, facilita innovar e permite escalar servizos en moi pouco tempo. O que para calquera empresa cos seus propios medios sería prohibitivamente caro, grazas a esta infraestrutura pode contratarse cuns clics.

Onde está o problema entón? O problema xorde cando institucións que parecen independentes comparten, sen sabelo, unha mesma peza crítica. Un hospital e un banco poden utilizar programas distintos, servidores distintos, mesmo provedores distintos, pero autenticar aos seus traballadores mediante un servizo común, por exemplo. Se ese servizo cae, ter computadores acesos non basta para traballar.

O dominó dixital tamén sabe reiniciarse

En enxeñería, fálase de “fallos de causa común” cando unha soa incidencia afecta a compoñentes que criamos redundantes. Ter dúas copias dunha aplicación non serve de moito se ambas necesitan o mesmo sistema de nomes de dominio (DNS) —que traduce as direccións que escribimos en destinos de rede— ou o mesmo mecanismo de autenticación… e estes fallan.

Doutra banda, as proteccións poden converterse en parte do problema. Un servidor que non responde provoca reintentos automáticos, os cales fan que a carga se desprace a outros servidores. Estoutros servidores satúranse e xeran aínda máis reintentos, entrando nun círculo vicioso catastrófico, como ocorreu o pasado 13 de novembro na aviación estadounidense. É dicir, cada intento de recuperación pode aumentar a presión sobre o sistema que queremos salvar.

Así, por exemplo, en outubro de 2025, un fallo na xestión automatizada do DNS de Amazon Web Services nos Estados Unidos afectou a outros servizos dependentes e complicou a recuperación. E, en xullo de 2024, unha actualización defectuosa de CrowdStrike inutilizó uns 8,5 millóns de equipos Windows. Aínda que afectou a menos do 1% do total de usuarios da plataforma, segundo Microsoft, esa pequena porcentaxe bastou para paralizar voos, atención sanitaria e servizos financeiros. A conclusión que podemos extraer é que o tamaño do fallo non ten por que anticipar o alcance das súas consecuencias.

Non fai falta un ciberdelincuente para parar o mundo

Outro erro importante é relacionar calquera interrupción con ciberdelincuencia ou atribuírlle o sinónimo de ciberataque. Estas poden orixinarse, ademais, por unha configuración errónea, un corte eléctrico, un defecto de software ou o uso de equipos obsoletos. O efecto para o usuario pode parecer idéntico, pero as causas e las soluciones son distintas.

En Europa, o primeiro informe sobre incidentes graves notificados por entidades financeiras baixo o Regulamento DORA —Dixital Operational Resilience Act, polas súas siglas en inglés— rexistrou 3.383 casos. Aproximadamente, un terzo tivo repercusión transfronteiriza. Pero “só” o 10% estivo relacionado con ciberseguridade. Predominaron fallos de sistemas e factores externos.

É certo que a presión xeopolítica, as interferencias de navegación e o ransomware —ciberataque onde un software malicioso secuestra os datos ou sistema da vítima, a cambio dun rescate— son ameazas reais. Pero atribuír automaticamente a unha guerra híbrida calquera erro de servizo impídenos comprender o risco máis silencioso: unha arquitectura que pode amplificar tanto os accidentes como as agresións.

O plan B non pode estar na mesma nube

A resiliencia dixital vai máis aló de instalar un antivirus ou contratar unha segunda copia. Consiste en que un servizo esencial poida resistir, funcionar parcialmente e recuperarse. Iso esixe identificar as dependencias compartidas, separar os puntos de fallo e ensaiar os procedementos de emerxencia antes de necesitalos.

Se un centro sanitario perde o acceso a unha aplicación, pode seguir atendendo con certeza? Se falla a verificación dixital, existe outra forma de identificarse? Se unha empresa conserva as súas copias de seguridade na mesma contorna ao que perdeu acceso, poderá restauralas? E, sobre todo, probamos realmente esas alternativas?

Europa empezou a abordar esta cuestión. Por exemplo, o regulamento DORA, aplicable desde xaneiro de 2025, esixe ao sector financeiro xestionar o risco tecnolóxico, probar a súa resiliencia e vixiar as dependencias de provedores externos. É un cambio de enfoque. Non basta con protexer cada entidade por separado cando os seus riscos poden estar conectados.

A pregunta xa non é se caerá, senón que arrastrará

Durante anos medimos o éxito dixital pola velocidade, o aforro de tempo e a posibilidade de facelo todo desde unha pantalla. Celebramos que desaparezan os trámites, as esperas e as barreiras físicas. Pero, quizá, prestamos menos atención ao que desaparecía con eles. Temos outra opción para continuar cando a tecnoloxía non responde?

Unha sociedade dixital madura non debería prometer que os seus sistemas nunca fallarán. Debería saber como seguir funcionando cando inevitablemente algo falle.


Cláusula de divulgación: Paula Lambo non recibe salario, nin exerce labores de consultoría, nin posúe accións, nin recibe financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declarou carecer de vínculos relevantes máis aló do cargo académico citado.

Paula Lamo
Paula Lamo
Profesora e investigadora na Universidade de Cantabria

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
Please enter your name here

Este sitio usa Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.

Relacionadas

As mulleres están máis satisfeitas coas súas vidas, pero senten máis emocións negativas no seu día a día

As persoas que cren que gozan de boa saúde adoitan valorar mellor a súa vida, pero tamén importa dispoñer de tempo libre e poder desfrutalo. Por Rebeca de Juan Díaz e José Atilano Pena López

Arden máis os espazos protexidos? Cando os datos non xustifican o relato

Os estudos dispoñibles non demostran que a protección aumente o risco de incendio nin que unha maior intervención sobre a vexetación sexa a resposta

Vacinas nasais: unha nova e prometedora vía para frear a transmisión dos virus respiratorios

A modalidade xera unha defensa intensa nas vías respiratorias superiores ao administrarse o aerosol ou as gotas directamente sobre a mucosa do nariz

Como de sostibles son os bioplásticos?

Trátase dunha nova alternativa aos plásticos convencionais, fabricados con menos enerxía e biodegradables mediante compostaxe