É posible estar satisfeito coa vida e, ao mesmo tempo, experimentar estrés, ansiedade ou tristeza? Os datos mostran que si, e que esta aparente contradición aparece de forma distinta en homes e mulleres.
Nun estudo recente sobre a sociedade española publicado en Revista Internacional de Socioloxía, analizamos o denominado “paradoxo de xénero na felicidade”: as mulleres están máis satisfeitas que os homes coa súa vida, pero tamén senten con máis frecuencia emocións negativas como estrés, tristeza ou ansiedade.
Para estudar este fenómeno utilizamos a Enquisa Nacional de Satisfacción coa Vida en España, realizada a 1.801 persoas adultas. Analizamos as súas respostas tanto sobre como valoraban a súa vida en xeral como as emocións que experimentaban no seu día a día, co obxectivo de entender mellor que factores poden explicar estas diferenzas entre mulleres e homes.
Dúas formas de preguntar pola felicidade
Cando unha enquisa expón “que tan satisfeita está coa súa vida en xeral?”, estáselle pedindo á persoa que pense na súa vida no seu conxunto. Para responder, pode ter en conta cousas como a saúde, a familia, os estudos, o traballo, as súas metas, a súa situación económica ou os obxectivos que alcanzou. É como facer unha valoración xeral de como lle vai a vida. Outra cousa é que lle pregunten como se sentiu nun momento concreto. Por exemplo, se onte estaba triste, nervioso, canso, tenso ou de bo humor.
E aí está a clave do paradoxo: se só facemos unha das dúas preguntas, unicamente veremos unha parte da realidade.
Factores que inflúen na felicidade, en termos xerais
A saúde e unha actitude optimista son importantes para que tanto homes como mulleres se sintan satisfeitos. En xeral, as persoas que cren que gozan de boa saúde adoitan valorar mellor a súa vida, pero tamén importa dispoñer de tempo libre e poder desfrutalo.
A inseguridade económica ten así mesmo un impacto significativo nas emocións negativas. Os resultados da enquisa mostran como as persoas que tiveron que recortar gastos debido a dificultades financeiras tenden a experimentar máis emocións negativas.
Que mostra a nosa análise
Como apuntabamos ao principio, a nosa análise da enquisa mostra que, en España, as mulleres se senten máis satisfeitas coa súa vida que os homes, mesmo cando aspectos como a saúde, o diñeiro, a situación familiar ou a disposición de tempo libre non están en condicións óptimas. Este resultado confirma unha das partes do paradoxo de xénero da felicidade. A segunda é que, no día a día, elas senten máis emocións negativas (estrés, ansiedade, tristeza, cansazo) que os homes.
Unha explicación a esta dicotomía entre satisfacción xeral e malestar particular pode estar na dobre carga que sofren as mulleres: traballo fóra de casa e coidados no fogar. En cambio, cando as responsabilidades se reparten de forma equilibrada, diminúe a presión diaria, resulta máis doado compaxinar o traballo coa vida familiar e aumenta a sensación de benestar.
Orixes distintas (da felicidade)
Por outra banda, as cousas que fan sentir ben a mulleres e homes non sempre son as mesmas. Para moitas mulleres pesan máis as cuestións non materiais, como a familia, as amizades, sentirse apoiadas ou ver ben aos seus fillos.
En cambio, nos homes poden influír máis o traballo e o diñeiro. Para eles, o benestar adoita estar máis relacionado con ter emprego, estabilidade económica e unha boa situación laboral. Isto tamén ten que ver cunha sociedade que, durante moito tempo, asociou o papel masculino co traballo e a capacidade de achegar seguridade económica á familia.
Como reducir a diferenza de benestar entre mulleres e homes?
A felicidade non depende só de ter unha actitude positiva ante a vida ou de ser optimista. Tamén inflúe como está organizada a vida diaria, canto tempo se ten para un mesmo, se se conta cun traballo estable, se se chega ben a fin de mes, se os servizos públicos son eficientes ou como se reparten as responsabilidades na casa.
Entender esta cuestión pode axudar a orientar mellor as políticas públicas de benestar. Favorecer a conciliación e unha repartición máis equilibrada das tarefas familiares pode reducir a presión que soportan moitas mulleres.
Ao mesmo tempo, reforzar as redes de apoio —familia, amizades e comunidade— pode contribuír a mellorar o benestar emocional e a calidade de vida das persoas.
A conclusión máis clara é que falar de felicidade esixe mirar máis aló da satisfacción declarada. Non basta con preguntar quen di estar máis contento coa súa vida. Hai que preguntarse tamén quen chega máis canso ao final do día, quen dispón de tempo propio, quen se sente acompañado e quen asume a maior parte do coidado dos seus seres queridos.
Cláusula de divulgación: Rebeca de Juan Díaz e José Atilano Pena López recibiron fondos da Comisión Interministerial de Ciencia e Tecnoloxía CSO2012-39677 para financiar a enquisa coa que se realizou esta investigación.
