*Un artigo de 
Probablemente nalgún momento sentiuse excluído dun grupo ou experimentou unha ruptura amorosa, situacións que poden provocar unha dor tan intensa que parece física, coma se algo rompese por dentro.
En ocasións esta dor emocional pode derivar nun estado depresivo e afectarnos de forma significativa. Pois ben, non se trata tan só dunha sensación, xa que a ciencia demostrou que a dor emocional e a dor física comparten no noso cerebro determinados circuítos da dor.
O rexeitamento e o desamor doen
Nun interesante estudo publicado en Science en 2003, a psicóloga Naomi Eisenberger e os seus colegas demostraron que a dor que provoca ser rexeitado socialmente non é só unha metáfora. Detectaron que as persoas que son excluídas dun simple xogo virtual activan no seu cerebro rexións implicadas no procesamento da dor física tales como a cortiza cingulada anterior e a prefrontral.
Desde un punto de vista evolutivo, isto podería suxerir que o cerebro reciclou circuítos da dor física para procesar tamén a dor social, probablemente porque manter vínculos estreitos foi crucial para a supervivencia da nosa especie.
Noutro traballo de investigación observouse que, cando persoas que experimentaran recentemente unha ruptura amorosa vían fotografías das súas exparellas e revivían o rexeitamento, activábanse rexións cerebrais asociadas ao procesamento sensorial da dor física, neste caso a cortiza somatosensorial secundaria e a insua posterior dorsal.
Estes achados suxiren que a dor emocional non só comparte compoñentes afectivos coa dor física senón tamén sensoriais, o que proporciona unha base neurolóxica á expresión “o rexeitamento doe”.
Un analxésico para aliviar a un corazón roto
Se a dor emocional e o físico comparten roteiros neuronais, podería un medicamento común como o paracetamol, utilizado para aliviar dores físicas, mitigar tamén o sufrimento emocional?
Un estudo suxire que si. Nesta investigación, aqueles participantes que tomaron paracetamol a diario e durante tres semanas reportaron menos dor emocional ante situacións de rexeitamento social en comparación con aqueles que recibiron un placebo, unha substancia inerte sen efectos terapéuticos.
Ademais, detectouse unha diminución na actividade das rexións cerebrais asociadas ao procesamento da dor (a cortiza cingulada anterior e a insua anterior) nos que inxeriran o analxésico.
Aínda que os resultados anteriores indican que o paracetamol podería reducir tanto as respostas de conduta como as neuronais á dor social, o que de novo amosa a superposición entre a dor física e o emocional no noso cerebro, é importante sinalar que este medicamento non debe considerarse unha solución para o sufrimento emocional profundo ou trastornos como a depresión.
Aínda que estes resultados abren novas vías para comprender a interconexión entre corpo e mente, requírense máis investigacións para determinar as implicacións clínicas e éticas de utilizar este tipo de analxésicos físicos no tratamento da dor emocional.
Cando a inflamación do corpo entristece a mente
A conexión entre corpo e mente é máis profunda do que a miúdo imaxinamos e bidireccional. Diversas investigacións puxeron de manifesto que os procesos inflamatorios no organismo, como os que ocorren durante infeccións ou enfermidades autoinmunes, poden influír no noso estado de ánimo.
O sistema inmunolóxico, ao activarse, libera citocinas proinflamatorias que poden afectar a química cerebral e levarnos a sentimentos de tristeza ou irritabilidade. Neste contexto, nun estudo analizáronse 14 ensaios clínicos, con máis de 6.000 participantes, e atopouse que algúns tratamentos antiinflamatorios, especialmente o celecoxib, mostraron unha redución significativa dos síntomas depresivos.
Con todo, é esencial destacar que o uso de antiinflamatorios para tratar a depresión aínda non é unha práctica estándar e requírense máis estudos para comprender plenamente a súa eficacia e a súa seguridade.
O lado escuro: opioides e depresión
Na procura de tratamentos efectivos para a depresión resistente, algúns investigadores exploraron o uso de medicamentos que imitan nosas propias endorfinas: os opioides.
Así, detectouse que o efecto de doses moi baixas de buprenorfina, un opioide parcial, en pacientes con ideación suicida severa reduce significativamenten estes pensamentos sen efectos secundarios graves nin síntomas de abstinencia tras a interrupción do tratamento.
Con todo, o uso de opioides expón un dilema importante. Estes fármacos son altamente adictivos e poden desencadear crises de saúde pública, como a epidemia de opioides en Estados Unidos. Aínda que os achados sobre a buprenorfina son prometedores, é crucial considerar os riscos asociados e a necesidade de máis investigacións para avaliar tamén a súa seguridade e eficacia a longo prazo no tratamento da depresión.
A dor emocional non é só un sentimento
Estes descubrimentos revélannos que a dor emocional non é unicamente un sentimento abstracto, senón unha experiencia real que involucra ao noso corpo do mesmo xeito que unha ferida física.
Comprendelo axúdanos a ser máis compasivos con nós mesmos e cos demais. Cando alguén sofre unha perda, un rexeitamento ou unha depresión, non basta con dicir “anímate”. O seu cerebro está a activar as mesmas alarmas que cando sufrimos unha ferida física.
Ademais, as investigacións antes mencionadas lévannos a cuestionar se queremos tratar a tristeza coma se fose unha enfermidade do corpo, ou cales poden ser as regas de utilizar fármacos que inflúen nas nosas emocións máis profundas.
A ciencia ofrécenos ferramentas, pero hai que decidir como e cando usalas, tendo en conta tanto o alivio do sufrimento como os perigos de medicalizar cada emoción humana.
Cláusula de divulgación: Francisco José Esteban Ruiz recibe fondos para investigación da Universidade de Xaén (PAIUJA-EI_CTS02_2023), da Junta de Andalucía (BIO-302), e está parcialmente financiado polo Ministerio de Ciencia e Innovación, a Axencia Estatal de Investigación (AEI) e o Fondo Europeo de Desenvolvementeo Rexional (FEDER) baixo o proxecto PID2021-122991NB-C21. Sergio Iglesias Parro recibe fondos da Universidade de Xaén (PAIUJA-EI_CTS02_2023), y da Junta de Andalucía (BIO-302).
