O vigués Jesús Moreira ía empezar a estudar na universidade, pero os seus sonos foron truncados. El convertiríase nun dos moitos mozos do país que tiveron que realizar o servizo militar obrigatorio, tamén coñecido como “mili”; Jesús non estaba obrigado, pero por medo de que lle mandaran loitar a África, os seus pais decidiron que a elixira de forma voluntaria, aínda que forzada. Tras dous anos de instrución en Figueirido e un mes en Pontevedra, trasladáronno a un enclave máxico que aínda lembra: o Cuartel de Batería de Costa J-4 de Cabo Sillero, no concello de Baiona, ao que chegou no ano 1971. Agora, case 50 anos despois, dúas xeracións tratan de recuperar a súa historia a través dunha iniciativa para salvar as lembrazas do abandono.
Jesús Moreira, xunto ao seu fillo Diego, lanzaron unha recollida de sinaturas a través da plataforma Change.org onde informan da súa vontade de devolver á vida a batería, que foi abandoada en 1980. No momento de escribir esta información, a petición conta con 200 sinaturas verificadas para converter as ruínas nun miradoiro, crear unha ruta e espazos colaborativos, iniciar visitas guiadas e ata adecuar as galerías subterráneas para transformalas nun museo. A inspiración vén de exemplos como a Batería de Castillitos (Murcia), Formatela de la Mola (Menorca) ou a Sasso San Gottardo na cordilleira dos Alpes Suízos. Así, os Moreira están dispostos a dalo todo por manter en pé os seus recordos: “Meu pai perde 10 anos cando está alí”, conta o fillo.
Dúas xeracións e un cabo

A primeira xeración en vivir o Cuartel de Batería de Cabo Silleiro dende dentro foi Jesús Moreira. “Cando comecei, facía horarios de noite e gardas”, sinala o antigo habitante das ruínas. En ano e medio, realizou arredor de 90 gardas. O día dos recrutados iniciaba facendo filas, e despois cada militar comezaba o seu traballo asignado: “Eu ía aos túneles: coidaba da humidade e de que as pezas estiveran limpas; no tempo que estiven, pintáronse dúas veces”. Jesús tamén manexaba pólvora e balas de cañón polos pasadizos subterráneos, onde había vías con vagóns para transportar as mercancías polos aproximadamente 200 metros de galerías. A súa segunda labor era transmitir a rutina do día a día por mensaxes a través do telégrafo. “Son moitas lembrazas as que teño; de noite, cando o faro se iluminaba, aquilo era fermoso”, narra.
Dende a súa casa, en Vigo, collía un autobús ATSA no barrio das Traviesas cara á vila costeira de Baiona, a última parada do traxecto. Son cinco quilómetros os que a separan do cabo, un longo percorrido que, cun macuto enriba, custaba. Con todo, Jesús conta que xa fora un compañeiro da mili que viaxara en moto ou o autobús que se dirixía á Guarda, sempre paraban e lle levaban ata Silleiro. Alí, deixábanlle na estrada que percorre a costa e emprendía a súa vía pola montaña: “Xa había un caminiño feito na herba de toda a xente que pasaba”, lembra Jesús Moreira, así como recorda os nomes dos seus oficiais, o capitán Traseiras e o sarxento Vilán.
Anos máis tarde, a historia de Cabo Silleiro pasou a unha nova xeración, o seu fillo Diego: “Coñecín os túneles pola miña conta, con amigos, como unha aventura“. As galerías da batería militar J-4 pecháronse en 1998, cando o recinto fechou ao público para evitar accesos non autorizados. Agora, volven os dous xuntos ata este enclave máxico para rexuvenecer os días do pai: “Percorrimos todas as galerías, de arriba a abaixo, e en canto meu pai vía algo, lembraba todo o que vivira”, sinala. “Seguro que a máis xente que realizou o servizo militar alí coma min lles ocorre o mesmo“, responde Jesús Moreira con entusiasmo.
A historia de Cabo Silleiro

A Batería de Costa J-4 de Cabo Silleiro foi construída nos anos 40 tras a Guerra Civil para defender a entrada sur da ría de Vigo cos seus catro imponentes cañóns Vickers. Hoxe é considerada unha xoia da arquitectura e enxeñaría militar subterránea, con túneles, barracóns e telemetrías. Ademais, tamén é un enclave visitado polos turistas da zona, sobre todo pola instalación dun restaurante e a transformación do fermoso faro nun hotel nas súas inmediacións. “Cando comezaron a abrir estes servizos, levanteime e pensei que unha iniciativa como a nosa pagaría a pena”, explica Jesús Moreira.
Isto nace sobre todo tras a visita do seu fillo a uns búnkeres conservados en Suíza, converténdose así na súa principal aspiración para o proxecto. “Aquí todo o mundo queda cunha sensación de mágoa polo seu estado de conservación; alí, cada metro de parede de túnel está patrocinado por empresas e familias que queren pagar por ter un sitio nel”, explica Diego Moreira, quen sinala que a el lle encantaría ter un oco nas galerías da batería J-4 co seu pai. Ademais, a Sasso San Gottardo —o enclave exemplar— tamén conserva as cámaras principais, onde realizan exposicións itinerantes de arte e minerais, e os niveis inferiores están a escuras para vivir unha experiencia inmersiva.
Con todo, o abandono e o vandalismo son as principais feridas de Cabo Silleiro: “As miñas son lembranzas imborrables; cando veo os entullos, cáeme a alma ao chan“, conta Jesús Moreira. O seu fillo Diego explica que, aínda que as estruturas se manteñen en pé, cada vez hai máis pintadas e, ao pechar tan só con cerrados oxidados, a xente segue a entrar e vandalizar o espazo. Pero detrás dos toxos hai curiosidades aínda por contar, como que algúns dos cañóns da batería proceden dun barco; agora, están deteriorados e a súa visita non é segura. Non obstante, sinalan que todo é recuperable: por iso, elaboraron un plan que lanzan en forma de petición.
Múltiples vías de recuperación
Pai e fillo inician un proxecto de como podería recuperarse este patrimonio único para o desfrute de todos os visitantes, con diferentes vías de recuperación. Dúas das medidas máis importantes e, na súa opinión, sinxelas de realizar serían: por unha banda, crear un miradoiro na Batería N.º 4 acondicionando o seu acceso e instalando paneis interpretativos onde identificar enclaves no horizonte, como as illas Cíes, Estelas, Polveras e os faros Silleiro e Pequeno; e, por outra, recuperar os camiños históricos exteriores para conectar as catro baterías e os faros nun percorrido costeiro seguro. Outra das ideas é facer visitas guiadas con historia viva: “O momento é este, xa que aínda hai quen pode contar a súa experiencia e as súas anécdotas do día a día, como meu pai”.
Impulsan tamén ideas para levar a cabo a longo prazo, como dar unha nova vida aos edificios exteriores en forma de salas polivalentes para exposicións, relatorios, reunións e eventos culturais; ou, como ambición principal, adecuar as galerías subterráneas para exposicións permanentes e visitas activas de exploración polos seus túneles, salas de poleas e antigos postos de mando, ademais de recuperar os postos de telemetría nas rochas para actividades de aventura.
“A alternativa de non investir para facer algo porque non é bo momento, é deixar que se destroce“, apunta o novo dos Moreira, quen percibe unha clara deterioración nos últimos 20 anos. Así, o seu obxectivo é abrir Cabo Silleiro a toda a xente que queira, a fin de coñecer a súa historia ao público xeral, ademais de realizar actividades con colexios a clubes de montaña. Agora, toca a esperar para notar o apoio de quen quere ver renovado o Cuartel de Batería J-4 de Cabo Silleiro e demostrar que é “moito máis do que a xente pensa”.
Podes acceder á petición de Jesús Moreira na seguinte ligazón.





















