Jane Goodall faleceu este 1 de outubro con 91 anos tras dedicar máis de seis décadas ao estudo dos chimpancés salvaxes en Gombe (Tanzania), onde en 1960 realizou un descubrimento que transformou a bioloxía e a antropoloxía, ao observar que os chimpancés tamén utilizan ferramentas. O seu traballo non só redefiniu a fronteira entre humanos e outros primates, senón que abriu un novo paradigma no estudo do comportamento animal.
Desde a súa chegada a Gombe o 14 de xullo de 1960, Goodall emprendeu un estudo pioneiro dos chimpancés salvaxes no seu hábitat natural, centrado nas comunidades orientais (Pan troglodytes schweinfurthii). Neses primeiros meses xa observou comportamentos que desafiaban as concepcións establecidas da época, como a caza de pequenos mamíferos ou a alimentación carnívora, o que rompía coa idea de que os chimpancés eran completamente herbívoros.
Un dos descubrimentos máis emblemáticos en Gombe, o uso e fabricación de ferramentas por parte dos chimpancés, produciuse ao observar como o chimpancé ao que puxera o nome de David Greybeard collía ramas e talos, quitáballes as follas, e utilizábanos para extraer termitas dos montículos. Esta capacidade para modificar obxectos e usalos cun propósito foi fundamental para cuestionar a definición vixente de ‘ferramenta’ e poñer en xaque a idea de que esta destreza era exclusiva dos humanos.
Legado e inspiración
O labor de investigación que Goodall iniciou en Tanzania continuou mediante o Gombe Stream Research Centre (GSRC). Este centro coordina estudos sistemáticos sobre comportamento, ecoloxía, saúde dos chimpancés e tamén os riscos de enfermidades.
Ademais, os seus traballos deron lugar a innovacións como estudos sobre a personalidade estable dos chimpancés, a análise de relacións nais-crías, as xerarquías sociais, o conflito entre comunidades, e os efectos do ambiente sobre o seu comportamento.
Nas últimas décadas da súa carreira dedicouse a viaxar por medio mundo para difundir o compromiso cara á defensa dos dereitos humanos, o benestar animal e a protección ambiental. Foi autora de máis de 27 libros, protagonista de documentais e obxecto de múltiples recoñecementos internacionais, entre eles o título de Dama Comendadora do Imperio Británico, o Premio Kyoto, a Medalla Presidencial da Liberdade de EE UU e a Lexión de Honra francesa.
Goodall fundou en 1977 o Jane Goodall Institute, con presenza hoxe en 25 países, e en 1991 lanzou o programa Roots & Shoots, unha rede global de mozos implicados en proxectos ambientais e comunitarios. O seu legado tamén continúa coas investigacións en Gombe e diversos programas de conservación en África.
Nada en Londres en 1934 como Valerie Jane Morris-Goodall, viaxou a África movida pola súa paixón infantil polos animais e baixo a tutela do paleontólogo Louis Leakey iniciou a súa traxectoria científica. Casou dúas veces e tivo un fillo, Hugo Eric Louis van Lawick, con quen compartiu parte da súa vida en Tanzania.
Figura clave da ciencia e o activismo ambiental, Goodall defendeu ata o final a necesidade de respectar todas as formas de vida e de actuar con esperanza. A súa voz e o seu exemplo inspirou a xeracións de científicos e cidadáns en todo o mundo.
