Un SOS polo salmón: “A ninguén se lle ocorrería permitir que se capturen linces”

Unha situación desesperada, moi próxima á desaparición total dos nosos ríos. Así define a situación do salmón atlántico Carlos García de Leaniz, catedrático da Universidade de Vigo e considerado un dos maiores expertos de salmónidos do mundo. A campaña de pesca do salmón exerce cada ano de termómetro da situación desta especie, que foi desaparecendo dos ríos galegos de forma imparable durante as últimas décadas. Logo dun mes, aínda non chegou a primeira captura, o coñecido como campanu. Para o biólogo, a pesca non é o factor que máis contribuíu a situar ao salmón en risco de desaparecer, pero continuar permitindo a pesca dun animal en risco de extinción resulta controvertido.

“A ninguén se lle ocorrería permitir que se capturen linces, aguias imperiais, guepardos ou tigres de bengala”, resume de forma contundente García de Leaniz, que recoñece que a prohibición da pesca do salmón non sería suficiente para recuperar as poboacións que remontan os ríos galegos para desovar nas súas cabeceiras, nun dos fenómenos migratorios máis marabillosos do mundo animal que os leva a regresar ao lugar onde naceron, logo de percorrer milleiros de quilómetros, para reproducirse antes de morrer.

Publicidade

“Se a pesca se prohibise, a situación non melloraría, non sería suficiente. Probablemente a pesca non foi a maior causa do declive, pero seguir matándoos non vai axudar. Nunca”, sentenza o investigador, fichado pola universidade viguesa hai un ano para desenvolver durante os próximos anos un proxecto de restauración da conectividade fluvial en Galicia. Foi a fragmentación dos ríos galegos, provocada pola construción de presas e outras barreiras de menor tamaño que impiden o remonte dos salmóns, un dos principais factores que explican o seu devalo.

A mediados da década de 1970 capturábanse por tempada unha media de máis dun milleiro de exemplares. O ano pasado, nos ríos galegos pescáronse 40. En 19 días desde que o 1 de maio arrancase a campaña de 2025 van cero en Galicia e unha ducia nos ríos asturianos. Para García de Leaniz, a realidade é crúa e non deixa lugar a interpretacións: o salmón ibérico estase a extinguir. E non pode culparse ao cambio climático, aínda que sexa un factor que tamén contribúe. A principal causa é a man do home.

Publicidade

Pero, a pesar de que este aviso é lanzado de forma continua pola comunidade científica, reproducida tamén polo sector da pesca fluvial e ata é unha idea asentada na poboación, o salmón ibérico non ten algo grao de protección a nivel legal. Na lista vermella de vertebrados, o salmo sallar figura como vulnerable; unha catalogación que nin tan sequera ten para a Xunta a nivel autonómico. Por iso, AEMS Ríos con Vida vén de lanzar unha campaña para que se eleve o grao de protección e, desta forma, salvar ao salmón atlántico da extinción.

“O salmón ten moi pouca protección legal. Se a tivese, sería moito máis doado frear a contaminación da auga ou a captación excesiva de caudal. Se fose outra especie que non fose pescable xa se tería protexido de maneira estrita. A única razón pola que non se protexe o salmón atlántico en España é porque se segue contentando a un colectivo que, nalgúns casos, non quere ver a realidade. E a realidade é que se nos foi das mans e esta especie está extinguíndose”, sinala o biólogo da UVigo.

Lonxe do equilibrio

Cada salmón pon entre 6.000 e 10.000 ovos cando alcanza a cabeceira do río no que el naceu para reproducirse. Deses milleiros de ovos, só chegan a nacer dous salmóns. Unha estratexia de gran fecundidade porque a posibilidade de que cada ovo sobreviva de forma natural é moi baixa. Aínda máis se se teñen en conta os factores antrópicos, é dicir, os provocados polo home.

Por todo isto, na península ibérica considérase que a taxa de equilibrio é dun 0,01% de ovo respecto a exemplar de salmón adulto. Co cumprimento desta porcentaxe, as poboacións materíanse. “Pero o devalo é tan acusado que estamos moi lonxe do equilibrio“, sinala o investigador, que recorda que o salmón sobreviviu á última glaciación nos ríos da península ibérica. “É un das especies máis antigas de toda Europa, como pode ser posible que a perdamos en só unhas décadas”.

Fragmentación dos ríos

García de Leaniz sinala que, aínda que as grandes presas levan “a mala fama” da fragmentación dos ríos, son as pequenas barreiras as que máis dificultan o remonte dos salmóns. Entubados, preseiras abandonadas, ramplas ou piscinas fluviais modifican os cursos dos ríos e supoñen un freo nas viaxes das especies migradoras. E Galicia ten unha das maiores densidades de obstáculos nos ríos de toda Europa.

“É moi difícil garantir a supervivencia destas especies migradoras cando se lles pon obstáculos cada poucos quilómetros. A fragmentación fluvial en Galicia é brutal“, engade o biólogo. A lei europea de restauración da natureza fixa como obxectivo para o ano 2030 que existan, cando menos, 25.000 quilómetros de ríos de fluxo limpo, tanto lonxitudinais como laterais. Unha meta que, a ollos de García de Leaniz, “axudaría moitísimo a que especies migratorias como o salmón teñan máis esperanza de sobrevivir”.

“Normalizamos o que non é normal”

Para este experto, normalizouse o que “non é normal”, como por exemplo, a pesca sen morte do salmón nos ríos. “Ten sentido xogar cun salmón a cravarlle un anzol para devolvelo ao río e podelo pescar mañá? Ten sentido roubar salmóns a un río para levalo a una piscifactoría con gran risco e esforzo económico para traelas de novo ao río nunhas condicións que se demostraron que non son as máis axeitadas?”, pregúntase o investigador da UVigo.

García de Leaniz cre que todo isto está demostrado que non funciona. Por iso, avoga por un xiro desde as administracións, que pase por medidas para mellorar os hábitats dos ríos e favorecer que os salmóns poidan chegar ás cabeceiras, ademais de mellorar a calidade das augas reducindo a contaminación. Todo iso acompañado da limitación da pesca porque, como subliña, seguir pescando salmóns non é, en ningún caso, unha medida que favoreza a súa conservación.

.