As plantas de tomate emiten un aroma para resistir os ataques das bacterias. Este aroma (ou composto volátil) denomínase butanoato de hexenilo (HB). Un equipo do Instituto de Bioloxía Molecular e Celular de Plantas (IBMCP), centro mixto do CSIC e da Universitat Politècnica de València (UPV), descubriu que o seu modo de acción é novo, pois funciona de maneira independente á clásica hormona que participa no proceso do peche estomático (o ácido abscísico). Desta forma, resulta clave para protexer as plantas fronte a ameazas como a seca ou diferentes patoloxías que poden chegar a poñer en risco os cultivos. O traballo foi publicado na revista Horticulture Research, do grupo Nature.
“Dada a importancia que o control estomático ten sobre o estrés hídrico, os tratamentos con HB alivian a sintomatoloxía causada pola seca e melloran a produtividade dos cultivos como o tomate. Así, no contexto de seca grave que actualmente estamos a vivir en España, o desenvolvemento deste tipo de compostos supón un gran avance para facer fronte a esta situación”, destaca Purificación Lisón, investigadora do IBMCP e profesora do Departamento de Biotecnoloxía da Escola Técnica Superior de Enxeñería Agronómica e do Medio Natural (ETSIAMN) da UPV.
Entre outras vantaxes, o equipo do CSIC e a UPV destaca que o composto HB permite a resistencia a enfermidades cuxa vía de entrada son os estomas (pequenos poros presentes nas follas e talos das plantas). No caso do tomate, a súa aplicación permite protexerlo fronte a Pseudomonas syringae, unha bacteria que provoca grandes danos, sobre todo en condicións climáticas de frío e humidade, chegando a impedir que o froito sexa apto para a súa comercialización.
Ademais, o equipo do IBMCP tamén comprobou a súa utilidade noutros cultivos como a pataca, á que confire máis resistencia ante Phytophthora infestans, un parasito que produce unha enfermidade coñecida como tizón tardío ou mildiu e que provoca grandes perdas.
Para o estudo do modo de acción do composto HB, o equipo do IBMCP levou a cabo diferentes estratexias: xenéticas, mediante o uso de mutantes de biosíntese en determinadas moléculas; farmacolóxicas, con tratamentos exóxenos con inhibidores dos posibles procesos implicados; mediante análise para a detección de fosforilacións; e transcriptómicas, empregando as novas técnicas de secuenciación masiva (RNAseq) que permiten entender os mecanismos de reprogramación das plantas tratadas en termos mRNAs.
“Os nosos resultados avalan o uso do HB como un composto natural bioactivo para unha agricultura máis sostible. Actualmente, non existen produtos alternativos no mercado coa capacidade para producir o peche estomático”, engade María Pilar López Gresa, investigadora tamén do IBMCP (CSIC-UPV) e profesora do Departamento de Biotecnoloxía da ETSIAMN-UPV.
Debido a que o peche estomático participa nunha gran cantidade de procesos na planta, ademais da súa aplicación para facer fronte á seca e bacterias ou parasitos, o equipo do IBMCP estuda novos usos do HB como, por exemplo, a sincronización da floración, a indución da floración e callado, así como o adianto da maduración. O composto HB foi patentado no ano 2018 polo CSIC e a UPV e licenciado pola empresa Químicas Meristem SL.
