Un home do barrio malagueño de El Palo case perde un brazo pola picadura dunha araña violinista ibérica (Loxosceles rufescens) mentres realizaba tarefas de xardinería. É considerada un dos arácnidos máis velenosos de España, cunha presenza localizada en áreas do Mediterráneo, polo que se lle atribúen picaduras de forma periódica. A sorpresa arredor desta familia animal chega a través dun estudo da Universidade de Porto, onde identificaron o primeiro rexistro de araña violinista chilena (Loxosceles laeta) na península ibérica, con Portugal como cuarto país con presenza confirmada en Europa, tras atopar dous exemplares machos. Porto está soamente a 120 quilómetros de Galicia.
Esta araña é nativa de Sudamérica e conta cunha ampla distribución, probablemente a causa das actividades humanas. Así, os exemplares foron atopados polos investigadores Francisco Gil e José Manuel Grosso-Silva no Campo dos Mártires da Pátria da cidade portuguesa entre outubro de 2025 e xaneiro de 2026: un deles vivo, recolectado polo investigador Grosso-Silva e publicado na rede cidadá iNaturalist; o outro, morto nunha trampa apegañenta.
Grosso-Silva sinala que “pode haber máis rexistros no norte de Portugal e con probabilidade de expandirse co tempo“. Ademais de que non se coñece a área que realmente ocupa, tamén hai que ter en conta como é a mobilidade das arañas: móvense polo chan, polo que o seu desprazamento vai ser un proceso lento.
Alerta por necrose
Trátase da araña máis perigosa do seu xénero, xa que o seu veleno —15 veces máis tóxico ca o da cobra e 10 veces máis potente ca unha queimadura de ácido sulfúrico— pode producir o que se coñece como loxoscelismo. Así, a evolución da picadura deriva a unha úlcera necrótica que pode producir febre. Despois de entre catro e oito horas, a área pode doer e presentar unha induración central rodeada por unha área pálida de isquemia. Con todo, hai dúas opcións: que a lesión desapareza en dous ou tres días, ou que evolucione en fases máis graves. “Non é mortal e a probabilidade de mordida é baixa”, indica José Manuel Grosso-Silva. Así mesmo, explica que, a pesar de provocar necrose, a súa picadura non é dolorosa.
Con todo, son arañas tímidas e discretas con hábitos nocturnos. Os seus lugares favoritos onde agocharse son os rincóns escuros e pouco aseados, como detrás de cadros, estanterías ou nos armarios, especialmente con roupa. Só morde cando se sinte ameazada, polo que é nos momentos nos que un individuo se achega a ela sen coñecemento da súa presenza cando adoita recibir a picadura.
Aumento das temperaturas e mercadorías
Ao tratarse dunha especie procedente de Sudamérica, rexístrase en zonas urbanas onde o ambiente é máis propicio para a súa presenza: “Vén dunha distribución moi sur dentro do continente americano, polo que se pensa que pode estar beneficiada polas temperaturas máis altas“. Desta forma, cando xa sexan capaces de vivir nas urbes, o investigador pensa que será cuestión de tempo que aumente a súa área de distribución nun longo proceso. “Aínda non sabemos que intervalos de temperatura son os adecuados”, engade.
Con todo, non é o único factor que favorece a súa expansión: o transporte de mercadorías é unha das principais vías de dispersión da especie, algo que ocorre con moitos insectos e invertebrados. Grosso-Silva apunta que, neste caso, a influencia é dubidosa: trátase dun predador, polo que non está ligado ao transporte de plantas como pode ocorrer coa velutina. “Pode tratarse dunha cuestión accidental; a especie pode viaxar dentro dun contenedor ou caixón de madeira”, apunta.
Antecedentes europeos
O primeiro rexistro europeo foi en 1972 no edificio dos Departamento de Zooloxía e Xenética da Universidade de Helsinki (Finlandia). O máis probable é que a especie fose introducida e empregaba as condicións cálidas do edificio para sobrevivir ao clima xélido do país, especialmente nos meses de inverno. En 2025 realizouse un segundo rexistro procedente dunha universidade da cidade alemana de Tubinga, onde se capturou polo menos un exemplar no soto da mesma.
Dificultades de seguimento
Cabe preguntarse se sería posible implantar un protocolo de seguimento para identificar a chegada da araña violinista chilena a novos territorios. “Sendo realista, véxoo moi difícil”, sinala Grosso-Silva, “non é inmediatamente un risco para a saúde pública“. De novo, pon de exemplo á vespa asiática, que supón un problema económico e sanitario, mentres que esta especie exótica, tal e como conclúe, é “difícil de observar e as súas picaduras son moi ocasionais“.
Referencia: First record of Loxosceles laeta (Nicolet, 1849) for the Iberian Peninsula (Publicado en Arquivos Entomolóxicos Galegos)
