O 1 de decembro comeza o inverno meteorolóxico, mentres que o inverno astronómico non chega ata o día 21 do mesmo mes. A Axencia Estatal de Meteoroloxía explicou dende a súa conta de X @AEMET_Divulga por que estas datas non coinciden. A historia das estacións climatolóxicas remóntase ao século XVIII e mantense vixente hoxe en día, aínda que non é unha diferenza moi coñecida polo público xeral.
Para entendelo, hai que ir por partes. As estacións astronómicas determínanse dividindo a órbita da Terra arredor do Sol en catro segmentos iguais. Cada un deles marca o inicio dunha estación, coincidindo cos equinoccios e solsticios, que dependen da inclinación do eixo terrestre. Ademais, cada hemisferio entra nunha estación distinta ao mesmo tempo.
Con todo, equinoccios e solsticios non se producen sempre na mesma data nin á mesma hora. Por exemplo, o solsticio de inverno de 2023 tivo lugar o 22 de decembro, mentres que en 2025 será o 21; mesmo en 1903 foi o 23. Aquí vén o problema: esta variabilidade supón un inconveniente para o estudo do clima, unha disciplina estatística que precisa referencias estables para comparar se unha estación foi máis cálida, fría, húmida ou seca respecto da media.
Para evitar estes desaxustes, meteoroloxía e climatoloxía adoptaron un criterio para definir as estacións. Así nacen as estacións meteorolóxicas ou climatolóxicas: o inverno comeza o 1 de decembro, a primavera o 1 de marzo, o verán o 1 de xuño e o outono o 1 de setembro. É dicir, sempre se inician no primeiro día do mes no que tamén se produce o cambio astronómico.
Variacións na chegada do frío
Hai que ter en conta que o día con menos horas de luz no hemisferio norte, é dicir, o inicio do inverno astronómico, non adoita coincidir co día máis frío do ano, que normalmente chega semanas despois. A razón é a inercia térmica: a atmosfera precisa tempo para quentarse e para arrefriarse.
En liñas xerais, o frío real axústase mellor ao trimestre decembro-xaneiro-febreiro ca ao inverno astronómico. Por este motivo resulta máis conveniente empregar o criterio das estacións climatolóxicas.
Nas latitudes medias, o clima organízase naturalmente en catro estacións climatolóxicas, segundo a distribución de temperatura e precipitación. Pola contra, nas latitudes tropicais adoita empregarse un modelo baseado en estación seca e estación chuviosa, xa que as temperaturas permanecen relativamente constantes ao longo do ano.
Un sistema de máis de 200 anos
Aínda que poida parecer recente, este concepto ten unha longa historia. Xa en 1780, a organización meteorolóxica internacional Societas Meteorologica Palatina estableceu as estacións climatolóxicas e meteorolóxicas en bloques de tres meses.
Dende entón, este criterio utilízase para analizar se unha estación resultou máis cálida, fría, seca ou chuviosa respecto da media climatolóxica de referencia, que actualmente corresponde ao período 1991-2020. Ademais, en estudos de cambio climático é habitual empregar períodos de referencia máis amplos ou específicos. Por iso resulta aínda máis conveniente non basearse na definición das estacións astronómicas, cuxas datas varían cada ano.
