As raíces das árbores caducifolias non dormen no inverno e continúan crecendo

As árbores caducifolias —como as faias ou os bidueiros— cambian de cor con cada estación. As súas follas caen entre o outono e o inverno, e a árbore entra nun estado de hibernación no que o tronco deixa de crecer e así gardan a enerxía para reactivarse na primavera cando as follas volven brotar. Ata o de agora, críase que as raíces tamén cesaban a súa actividade e “durmían” xunto co resto da árbore, pero unha investigación publicada en Nature Ecology and Evolution demostra que as raíces non descansan en ningún momento e continúan crecendo.

O estudo liderouno a investigadora Lorène J. Marchand da Universidade de Amberes, coa participación do Centro de Investigación Ecolóxica e Aplicacións Forestais (CREAF) e o Cemtrp Superior de Investigacións Científicas (CSIC) e os resultados suxiren que o chan forestal é un sumidoiro de carbono con máis capacidade da que se cría, porque acumula carbono durante todo o ano, non só cando as follas realizan a fotosíntese e a árbore está máis activo. Ademais, supón un cambio na percepción de como as árbores de folla caduca poderían adaptarse ao cambio climático nun futuro.

Publicidade

Calendarios separados

“Os resultados demostran que a parte aérea e a parte subterránea da árbore seguen calendarios separados, de maneira que priorizan o crecemento subterráneo durante o inverno e o crecemento aéreo ao comezo da primavera”, explica Paolo Zuccarini, investigador do CREAF e coautor do estudo. Esta separación podería supoñer unha vantaxe estratéxica, xa que no inverno as raíces almacenan reservas de carbohidratos e outras substancias ricas en nitróxeno, como proteínas ou aminoácidos, mentres o resto da árbore está inactivo. Así, cando “espertan”, teñen alimento suficiente para que as follas saian e reactívese a fotosíntese, imprescindible para que o tronco e as ramas crezan.

“É algo así como ter ladrillos de construción listos para utilizar na primavera, cando a prioridade é xerar follas para volver facer a fotosíntese”, continúa Zuccarini.

Publicidade

Esta sorprendente investigación levouse a cabo con catro especies de árbores en diversos bosques tépedos de España, Bélxica e Noruega. En total, incluíronse 330 árbores, tanto maduras como plántulas de tres anos, de faia común (Fagus sylvatica), bidueiro (Betula pendula), carballo común (Quercus robur) e álamo tremedor (Populus tremula).

Colleitáronse 1000 mostras de raíces grosas de máis de 2 milímetros, xa que a partir desta medida é cando a raíz experimenta a formación de madeira, coñecida como xiloxénese. “Os datos reflicten que as raíces grosas manteñen a súa actividade mesmo en temperaturas do chan inferiores a tres graos, desmentindo así a crenza de que o frío detén o crecemento subterráneo”, explica Lorène J. Marchand, a autora principal do estudo.

Máis carbono baixo o solo

Outro dos aspectos que destacan é que o valor do solo forestal como reserva de carbono sería maior do que se pensaba, xa que a investigación demostra que as árbores caducifolias fíxano durante todo o ano. Segundo os investigadores, as árbores almacenan carbono na súa estrutura utilizándoo para o crecemento da madeira nas raíces e o tronco.

Este carbono almacenado é moi estable, xa que se integra nos tecidos vexetais en forma de biomasa lignificada, composta por celulosa, hemicelulosa e lignina, “de feito, as raíces grosas contribúen de maneira relevante á actividade de reserva de carbono das árbores, xa que suman ata o 20 % a 30 % da biomasa total dunha árbore, debido á súa gran densidade”, engade Zuccarini.

Tradicionalmente, considerouse que o ciclo do carbono nas árbores estaba estreitamente vinculado ao ciclo de crecemento aéreo, é dicir, que o pico de absorción de CO2 dábase na primavera, cando teñen follas, fan a fotosíntese, captúrano, e o tronco e as raíces utilízano para crecer. Pero estes novos datos demostran que o utilizan todo o ano.

Raíces para soportar o cambio climático

Segundo os autores, os resultados indican que o crecemento das raíces non se detén no inverno e, por tanto, que o reloxo natural das raíces podería estar menos influenciado por sinais externos como a temperatura ou a luz, e máis controlado por sinais internos, como as reservas de carbono da árbore, “a diferenza da parte aérea que si está máis suxeita ao clima externo”, comenta Josep Peñuelas, investigador do CSIC no CREAF e coautor do estudo. Isto podería axudar ás árbores para adaptarse a condicións climáticas cambiantes, como primaveras máis cálidas, desxeo prematuro ou precipitacións irregulares, cunhas raíces preparadas no inverno para ser utilizadas na primavera, mesmo se as condicións cambian.

Este estudo internacional liderouno Lorène J. Marchand e Matteo Campioli do grupo PLECO da Universidade de Anveres, xunto coa Universidade de Gante en Bélxica. Tamén participaron diversas entidades europeas, como o CREAF e o CSIC en España, o Instituto Esloveno Forestal en Eslovenia, a Universidade de Umea en Suecia, o Instituto de Investigación da Bioeconomía en Noruega, e o Instituto Federal Suízo de Investigación Forestal, da Neve e da Paisaxe.

Referencia: No winter halt in belowground wood growth of four angiosperm deciduous tree species (Publicado en Nature Ecology & Evolution)