O Porto de Vigo inicia a vertedura de 220.000 toneladas de dragaxes a 3,6 millas de Cíes

A solución ao vertedoiro submarino xunto á illa de Sálvora é… outro vertedoiro próximo ás Cíes. En concreto, a 3,6 millas náuticas (6,6 quilómetros) da perla do Parque Nacional Illas Atlánticas, lugar elixido polo Ministerio de Transición Ecolóxica para depositar 146.000 metros cúbicos de materiais dragados principalmente no Porto de Vigo que se extraerán nos próximos anos. Trátase de lodos e áridos que ata o de agora se lanzaban a dúas millas de Sálvora, un vertedoiro no fondo mariño clausurado en 2021 polo seu impacto ambiental e que agora se reabre parcialmente. 

O “novo punto de depósito” para as dragaxes da ría de Vigo, recentemente aprobado polo ministerio, atópase ao suroeste das Cíes (illa de San Martiño), a uns 100 metros de profundidade. Serán en total unhas 220.000 toneladas de lodos e áridos os que alí se depositarán, procedentes na súa gran maioría de actividades da Autoridade Portuaria de Vigo, pero tamén para outros portos autonómicos como os de Panxón e Moaña. Para o resto das Rías Baixas reábrese a zona de Sálvora pero compleméntase cun novo vertedoiro fronte á ría de Pontevedra, á altura aproximada de Combarro e Sanxenxo, tamén nas proximidades doutra das marabillas de Illas Atlánticas. En concreto, a 3,1 millas náuticas ao oeste da illa de Ons, a 110 metros de profundidade. Este último será o destino da polémica dragaxe da canle do Lérez.

Publicidade

A elección da alternativas figura nun informe do Centro de Estudos e Experimentación de Obras Públicas (Cedex), que conclúe que as zonas de depósito “non supoñerán afección aos espazos da Rede Natura 2000 nin á biodiversidade mariña”. No caso do habilitado para a ría de Vigo, o estudo sostén que é a alternativa “máis adecuada” desde o punto de vista operativo, aínda que non estea exenta de riscos ambientais. En concreto, trátase dunha localización dentro dunha ZEPA (Zona de Especial Protección para as Aves), concretamente no Corredor Migratorio Galaico-Cantábrico Occidental, pola que transitan especies de aves mariñas protexidas como os corvos mariños cristados, mascatos ou pardelas, como área de alimentación ou paso migratorio.

A súa proximidade ao Parque Nacional Marítimo-Terrestre dás Illas Atlánticas, unha das zonas de maior valor ecolóxico de Galicia, é outra das súas desvantaxes. Aínda que o estudo indica que en caso de accidente a pluma de sedimentos tendería a dispersarse mar aberto, existe risco de propagación de partículas finas cara ás augas do parque, especialmente con condicións de vento ou corrente do suroeste. O CEDEX descarta que o ruído, a turbidez ou o aumento de partículas en suspensión poidan afectar a cetáceos, como toniñas e golfiños mulares, así como aves mergulladoras como o corvo mariño cristado.

Publicidade

Modificación da topografía

Outra das preocupacións desde o punto de vista ambiental reside en que cada vertedura modifica a topografía e composición do leito mariño, o que pode provocar a perda de comunidades bentónicas (organismos que viven no fondo, como moluscos, vermes ou pequenos crustáceos) e alterar os equilibrios ecolóxicos locais. A profundidade complica o control e a monitorización das dragaxes, polo que o Cedex recomenda establecer un programa permanente de vixilancia ambiental, con batimetrías periódicas e análises de turbidez, para garantir que non haxa acumulacións nin expansión dos materiais cara a zonas sensibles.

O vertedoiro de Sálvora manterase para recibir as dragaxes dos portos da ría de Arousa, en tanto que os da de Pontevedra (onde se prevé a extracción de 484.000 metros cúbicos) poderán depositarse indistintamente nese punto ou no que agora se habilita máis ao oeste, ambos tamén na mesma ZEPA. O informe recomenda que as rutas para o transporte das verteduras eviten nos tres casos as zonas do Parque Nacional Marítimo Terrestres das Illas Atlánticas, como medida de prevención de accidentes ou de perdas ocasionais de materiais. 

“Non é area limpa”

A aprobación dos novos vertedoiros submarinos provoca o receo de ecoloxistas e investigadores. O biólogo do CSIC Antonio Figueras pon o acento nas características das dragaxes. “Chamar area limpa a sedimentos con metais pesados, hidrocarburos e microplásticos é un exercicio de imaxinación”, lamenta. No mesmo sentido, Antón Lois, exmembro de Amigos da Terra e colaborador en educación e comunicación de distintas organizacións ecoloxistas, apunta ás especiais condicións da ría de Vigo, que soportou durante décadas e aínda padece unha contaminación por metais pesados “elevadísima”. “Iso foi sedimentando, sepultado en distintas capas acumuladas, e aí queda máis ou menos inertizado salvo que ocorra un temporal fortísimo. O problema é que dragar significa remover capas máis baixas e iso pasa á columna de auga, e o que estaba en estado latente volve activarse”.

“Resulta incomprensible que un Parque Nacional convivira durante décadas cun vertedoiro submarino a tan só dúas millas da súa fronteira”, denuncia Figueras, que lamenta a explicación ofrecida durante os últimos anos de que se mantivo o de Sálvora “porque sempre se fixo así”. “Un Parque Nacional non pode protexerse en terra mentres se descoida o seu mar, porque o mar non protesta, pero acumula. E ao final, sempre devolve o que lle deixamos”, apunta o investigador do Instituto de Investigacións Mariñas, que considera que a sociedade “normalizou” un impacto que, “visto desde fóra, resulta un auténtico absurdo.”

Lois defende a realización de “análises coidadosas e exhaustivas” das dragaxes, co obxectivo de xestionar en terra os perigosos e industriais. “Non fagamos a bobada de cambiar a contaminación de sitio. Tras catro anos sen dragaxes, os que se fagan agora van ser máis intensos e con máis cantidade de material que os de mantemento”. O ecoloxista destaca ademais que aínda que tecnicamente ningún dos tres puntos de vertedura están no Parque Nacional, si o están na súa zona de influencia. E o caso concreto de Cíes presenta outro problema engadido: “A corrente principal da ría entra polo sur de Cíes, dá a volta a toda a ría e sae polo Norte. A turbidez e efecto arrastre non é descartable que chegue a área protexida”. “Por iso dicimos que antes de tocar nada hai que analizar os sedimentos, porque en terra son controlables, pero no mar lévanos as correntes”.