Os efectos da elevada calor que experimentou Galicia o mes pasado xa se fan notar nas estatísticas: maio de 2026 pechou cun balance de 18 falecementos atribuíbles ás altas temperaturas na comunidade autónoma, segundo o Sistema de Monitorización da Mortalidade Diaria MoMo, do Instituto de Saúde Carlos III (ISCIII). Esta cifra supón máis do dobre das vítimas contabilizadas no mesmo período do ano anterior, cando se notificaron sete mortes asociadas á calor.
A plataforma MoMo tamén indica que a última semana do mes concentrou a totalidade dos casos mortais, cun pico nos falecementos por mor da calor situado entre os días 27 e 31 de maio. Esta franxa de letalidade coincidiu cos primeiros episodios de temperaturas extremas do ano, demostrando o impacto inmediato que teñen as vagas de calor sobre o organismo cando se superan certos limiares de seguridade.
A Coruña, a provincia máis afectada
A distribución provincial amosa unha forte desigualdade no impacto do fenómeno. A provincia da Coruña foi, con diferenza, a máis golpeada ao sumar 15 dos 18 falecementos totais do mes. Pola súa banda, Lugo e Pontevedra rexistraron unha única vítima mortal en cada territorio, mentres que Ourense —tradicionalmente un dos puntos máis calorosos da comunidade— logrou pechar o mes de maio sen ningunha morte asociada a esta causa.
Esta distribución mantense dentro da tendencia histórica: as cifras para o mes de maio de 2025 foron de sete defuncións atribuíbles á calor, das cales catro se produciron na provincia da Coruña, unha en Lugo e as dúas restantes en Pontevedra.
O Plan Nacional de Actuacións Preventivas.
A evidencia estatística reflicte unha correlación directa entre o termómetro e a mortalidade: o Ministerio de Sanidade sinala que o risco de falecemento increméntase entre un 9,1% e un 10,7% por cada grao que a temperatura máxima diaria supera o limiar de risco fixado para cada zona. Estes parámetros deséñanse mediante análises que cruzan as series temporais de defuncións por causas naturais cos rexistros meteorolóxicos específicos de cada área.
Para combater esta realidade, o ministerio activou o Plan Nacional de Actuacións Preventivas dos Efectos do Exceso de Temperaturas sobre a Saúde 2026. Este programa, cuxa vixencia se establece do 13 de maio ata o 13 de setembro —cun criterio de flexibilidade que permite o seguimento ata o 15 de outubro—, ten como obxectivo prioritario reducir a morbilidade. O sistema estrutúrase en 182 zonas de meteosalud creadas en 2024, o que facilita que as alertas se axusten á vulnerabilidade real de cada poboación local mediante un algoritmo de decisión baseado na persistencia do calor durante tres días consecutivos.
Os efectos da calor no corpo
O Ministerio de Sanidade explica no seu plan de actuacións preventivas que o impacto da exposición a altas temperaturas está influído polo envellecemento fisiolóxico e as enfermidades subxacentes. Un individuo san tolera unha variación da súa temperatura interna de aproximadamente 3 graos sen que as súas condicións físicas e mentais se alteren de forma importante. A partir de 37 graos prodúcese unha reacción fisiolóxica de defensa.
Aínda que o impacto das temperaturas extremas se concentra de xeito maioritario nas persoas maiores de 75 anos, o plan de prevención lembra que existen outros grupos de alto risco: entre eles atópanse os lactantes, os menores de 4 anos, as mulleres xestantes e as persoas que padecen enfermidades crónicas, quen requiren dunha vixilancia e protección especial durante os episodios de calor intenso.
Consellos para previr os efectos da calor
A perspectiva histórica e os prognósticos futuros debuxan un panorama complexo. A plataforma MoMo recolle que Galicia acumulou 5.223 mortes atribuíbles á temperatura entre os anos 2015 e 2025, situándose o 2023 como o máis letal da serie, con 2.056 falecementos. O escenario non ofrece tregua, xa que as predicións da Axencia Estatal de Meteoroloxía (AEMET) apuntan a que o trimestre composto por xuño, xullo e agosto de 2026 será máis cálido do habitual e presentará unha actividade de tormentas superior á media.
As recomendacións básicas de prevención seguen a ser a principal ferramenta de autoprotección. Dende o Ministerio de Sanidade insístese na importancia beber auga con frecuencia, permanecer en espazos frescos ou climatizados e reducir ao mínimo a actividade física nas horas centrais da xornada. Así mesmo, aconséllase conservar os medicamentos en lugares axeitados para evitar que a calor altere a súa composición e evitar o consumo de bebidas con cafeína, alcohol ou altas doses de azucre.
