Un equipo internacional integrado por investigadores galegos identifica múltiples variantes do ADN que poderían axudar a predicir o risco de desenvolver trastorno obsesivo-compulsivo (TOC). O traballo, publicado na revista Nature Genetics, é o maior estudo internacional realizado ata a data sobre a xenética deste trastorno. A investigación, na que participan especialistas do Grupo de Medicina Xenómica da Universidade de Santiago (USC), coordinado por Ángel Carracedo, supón un “avance significativo” na comprensión das bases xenéticas do TOC e podería orientar novas formas de tratalo.
O trastorno afecta a unha de cada 100 persoas e caracterízase por pensamentos repetitivos non desexados e condutas compulsivas. Estudos anteriores xa demostraran que o TOC podía ser hereditario, pero está é a primeira vez que se logra un progreso substancial na identificación de loci de risco xenético. É dicir, localizacións específicas nun cromosoma onde as variantes do ADN están asociadas a unha maior susceptibilidade a unha enfermidade ou característica específica. Atopáronse 30 loci independentes, con 25 xenes dentro deses loci que probablemente contribúen ao risco de desenvolver TOC.
“Os nosos achados apoian a idea de que o TOC xorde dunha interacción complexa entre factores xenéticos e ambientais”, explica Manuel Mattheisen, investigador principal do estudo e titular da Cátedra de Investigación da Universidade de Dalhousie, que liderou a investigación. “Atopamos que moitas rexións do xenoma contribúen ao risco de TOC, e que estas rexións afectan a múltiples circuítos cerebrais, non só a unha zona específica”, engade.
Achega dende Galicia
O estudo foi realizado por máis de 200 especialistas de todo o mundo e é o resultado de máis de 20 anos de recompilación de mostras e un importante traballo de centros de xenotipado e estatística. A achega galega vén da man do Grupo de Medicina Xenómica da USC, do Centro Singular de Investigación en Medicina Molecular e Enfermidades Crónicas (CiMUS) e da Fundación Pública Galega de Medicina Xenómica. A investigadora Cristina Rodríguez Fontenla foi unha das principais analistas e autoras do estudo.
“Este esforzo colaborativo a grande escala é esencial para comprender mellor a complexa arquitectura xenética dos trastornos psiquiátricos como o TOC”, sinala. “O estudo identificou 30 rexións específicas do ADN asociadas a un maior risco de TOC. Analizando estas rexións fomos capaces de identificar 249 xenes, dos que 25 mostraban unha forte asociación. Este é un avance moi significativo que senta as bases para seguir profundando nos mecanismos biolóxicos do TOC”, engade Rodríguez Fontenla. Ademais, o estudo atopou que o trastorno está xeneticamente relacionado con outros trastornos psiquiátricos, incluíndo a síndrome de Tourette, anorexia nerviosa, ansiedade e depresión.
Circuítos xenéticos na orixe do trastorno
Con 53.660 casos de TOC e máis de 2 millóns de controis, trátase do maior estudo de asociación do xenoma completo (GWAS) deste trastorno xamais realizado. O estudo foi codirixido pola autora principal, a doutora Carol Mathews, presidenta do Departamento de Psiquiatría da Facultade de Medicina da Universidade de Florida (UF). “Cando comezamos, estabamos a buscar xenes que causasen o TOC. Naquel entón pensabamos que serían un ou dous,” explica Mathews, directora do Centro para TOC, Ansiedade e Trastornos Relacionados da UF, e unha das seis autoras principais que supervisaron conxuntamente a investigación. “Co tempo, decatámonos de que o TOC non é unha enfermidade dun só xene ou unha rexión específica do cerebro, senón unha enfermidade de circuítos e centos de xenes que, en conxunto, contribúen ao desenvolvemento do trastorno”, sinala.
Na investigación analizáronse as relacións entre a expresión xenética, a función xénica e o TOC, que desde hai tempo pénsase que é causado por unha combinación de factores xenéticos e ambientais e nos que “os 25 xenes atopados no estudo xogan un papel moi importante e varios deles son candidatos para terapias farmacolóxicas”, comenta Ángel Carracedo, catedrático da USC e coordinador da contribución de Santiago de Compostela ao estudo.
“A expresión destes xenes está asociada con rexións específicas do cerebro e tipos particulares de neuronas, en particular, rexións involucradas na toma de decisións, a memoria e funcións cognitivas de alto nivel”, engade. Estes achados son importantes, indica, porque “ao non haber unha cura para o TOC, comprender os patróns de expresión xénica en rexións cerebrais específicas podería axudar aos científicos para desenvolver eventualmente novos medicamentos ou mellorar terapias actuais como a estimulación magnética transcranial, un procedemento non invasivo que utiliza campos magnéticos para estimular as células nerviosas do cerebro”.
Referencia: Genome-wide analyses identify 30 loci associated with obsessive–compulsive disorder (Publicado en Nature Genetics)
