Na actualidade, pasar dos 90 anos e chegar a centenario é cada vez máis habitual. Pero a cuestión non é vivir máis, senón conservar a lucidez e a calidade de vida a medida que envellecemos. Un dos factores que o impiden son as enfermidades neurodexenerativas, como o alzhéimer, cuxo principal factor de risco é a idade. De feito, a partir dos 65 duplícase o número de casos cada cinco anos, segundo cifras do Ministerio de Sanidade, pasando do 1% de afectados ao 40% aos 90.
Un estudo publicado esta semana en Nature Aging sitúa o comezo do envellecemento do cerebro aos 57 anos, con outros dous picos importantes aos 70 e os 78 anos, e suxire que estes momentos poderían ser clave para posibles intervencións no proceso de deterioración deste órgano.
“Aos 70 anos observamos moitas asociacións con trastornos neurodexenerativos, como a demencia por calquera causa e o alzhéimer. Os nosos achados reflicten a susceptibilidade de padecer estas patoloxías nesta década”, explica a SINC Wei Cheng, da Facultade de Medicina de Shanghái, que liderou a investigación.
Idades clave do envellecemento
Estes puntos de inflexión determináronos a partir de mostras humanas de plasma sanguíneo do Biobanco do Reino Unido, das que seleccionaron 13 proteínas relacionadas co declive. Ademais, estas proteínas reflicten a inflamación, a rexeneración celular e o estrés ligado ao envellecemento, entre outros parámetros.
Así, oito delas aumentan coa idade e están relacionadas coa matriz extracelular ou cos denominados factores de crecemento celular. E as cinco restantes diminúen no envellecemento e, fundamentalmente, están asociadas á degradación de proteínas.
“De entre estas proteínas destaca Brevican (BCAN) e o factor de diferenciación do crecemento 15 (GDF15). Os niveis de BCAN e GDF15 asociáronse, ademais de co envellecemento, coa demencia, o ictus e a función motora. Estes achados mostran que as concentracións de proteínas cambian lonxitudinalmente, reflectindo transicións na saúde cerebral en idades clave”, valora pola súa banda Inés Moreno, profesora da Universidade de Málaga, en declaracións ao SMC España.
Por que aos 57?
Os investigadores utilizaron datos de imaxes cerebrais de 10.949 adultos sans para estimar a fenda de idade cerebral (BAG, polas súas siglas en inglés), un indicador do seu declive e que xorde da diferenza entre a idade cerebral estimada e a cronolóxica.
En canto ao comezo do envellecemento cerebral nunha idade tan concreta, Cheng afirma que “as proteínas no pico dos 57 anos están principalmente asociadas coa inmunidade adaptativa, como o reconto de linfocitos, e co metabolismo. Dous aspectos posiblemente subxacentes do inicio do envellecemento cerebral”.
O neurocientífico Jesús Ávila, experto en alzhéimer e envellecemento do CSIC, conta a SINC que este traballo pódese vincular co publicado en Nature en 2023 polo grupo de Wyss-Coray, sobre o envellecemento do organismo en xeral, “mostrando como a presenza dalgunhas proteínas do plasma en determinadas idades pode indicar a aparición de futuras enfermidades máis tarde”.
O declive do cerebro non é lineal
Ao analizar estes biomarcadores no plasma de persoas de diferente idade, indica Ávila, os investigadores observaron que os cambios non eran lineais co aumento da idade, senón que se observaban tres picos con cambios abruptos, relacionados con cambios metabólicos aos 57 anos; perdas cognitivas e de movemento aos 70, e fraxilidade neuronal ao redor dos 78.
As proteínas da idade cerebral de 70 anos estaban asociadas principalmente á demencia e o ictus, sinala Cheng. “Por tanto, as persoas cunha idade cerebral próxima aos 70 anos poden desenvolver un estilo de vida saudable ou tomar algunhas medidas personalizadas para previr as enfermidades”, indica.
Así, os investigadores salientan a importancia e a necesidade da intervención e a prevención nesta década para reducir o risco de múltiples trastornos cerebrais. “Estudos anteriores demostraron que algúns trastornos, como a demencia e o ictus, poderían previrse con estilos de vida saudables. Expomos a hipótese de que dita dexeneración sería modificable, en certa medida, mediante hábitos como o exercicio físico regular, unha dieta equilibrada e o contacto social frecuente”, puntualiza o experto chinés.
Iso si, serán necesarios máis estudos que verifiquen a viabilidade destes biomarcadores. Para Ávila, faltaría neste estudo a posible complementación dos datos de proteómica en plasma cos cambios epixenéticos que relacionan mostras de sangue coa idade cronolóxica, e a validación en cohortes doutras orixes.
Referencia: Plasma proteomics identify biomarkers and undulating changes of brain aging (Publicado en Nature Aging)
