O próximo 12 de agosto poderase desfrutar dunha eclipse total de Sol desde o norte da península ibérica. O primeiro do chamado trío de eclipses, que chegarán en 2026, 2027 e 2028. Algúns dos mellores lugares para velo estarán en Galicia, Asturias, Cantabria, Castela e León e Baleares. Iso non significa que desde o resto de España non se poida ver, pero fóra da franxa de totalidade xa non será unha eclipse total, senón unha eclipse parcial de Sol.
A posibilidade de que a Lúa cubra o Sol en toda España —de forma parcial ou completa— aumenta a tentación de mirar directamente o astro e iso implica importantes riscos.
O perigo de mirar o Sol
Mirar o astro rei de forma directa pode producir lesións oculares graves e permanentes coñecidas como retinopatía solar. En circunstancias normais, apártase a vista como acto reflexo porque molesta, pero durante unha eclipse solar a Lúa vai tapando aos poucos o Sol e esa molestia vai diminuíndo. De aí o seu perigo.
Aínda que non incomode, se miramos a estrela a súa radiación infravermella e ultravioleta pode queimar as células sensibles da retina en segundos sen que un se decate conta, porque a retina non ten receptores da dor.
Os signos e síntomas de lesións poden tardar en aparecer horas ou mesmo días e poden manifestarse como perda da visión central, distorsións visuais e manchas escuras permanentes no campo visual (escotomas), como lembra a Sociedade Española de Oftalmoloxía.
Elixir unhas lentes de eclipse
Por iso é tan importante utilizar unhas lentes protectoras para a eclipse. Calquera outra medida caseira, desde os CDs ás radiografías, poñerá en grave risco a visión. Ante a gran variedade de lentes dispoñibles, o recomendable é adquirir unhas coa marcado CE e a normativa internacional ISO 12312-2, que é a que certifica a protección para este uso.
Un recente estudo liderado por investigadores da Universidade Complutense de Madrid (UCM) e o Instituto de Astrofísica de Andalucía (IAA-CSIC) examinou 70 modelos de lentes de eclipse de distintas épocas, de 1999 a 2025. “Son seguras e aguantan moito máis dos tres anos de caducidade que aparecen na maioría destes produtos. Non atopamos lentes de menos de 15 anos que teñan problemas”, explica Alejandro Sánchez de Miguel, investigador do IAA-CSIC.
Segundo os resultados, as lentes compradas e fabricadas en 2025 deberían seguir sendo seguras para as eclipses de 2026, 2027 e 2028, sempre que cumpran coa certificación e non presenten defectos visibles. Ademais, o traballo detectou moitas lentes que non cumprían a normativa ISO no mercado, pero que eran seguras desde o punto de vista da saúde ocular.
Como mirar o sol
A recomendación dos expertos é ter as lentes sempre postas e nunca mirar o sol sen elas. Poñelas, mirar cara ao lado contrario e logo cara ao sol. E, por suposto, os nenos sempre deberían estar supervisados e só quitarllas cando a Lúa tape completamente o Sol. En canto apareza o primeiro raio de luz (o ‘anel de diamantes’), hai que volver poñerllas.
Tes xa as túas lentes de eclipse?
“Se en España somos 50 millóns de persoas, a distribución das lentes non pode facerse nunha semana. É como coas máscaras. E hai que considerar que esta eclipse non se verá só en España, tamén se verá parcial en Inglaterra, Francia, Marrocos ou Italia”, explica Sánchez de Miguel, que coñece ben o sector pola súa relación cunha empresa que as comercializa.
As lentes pódense comprar en tendas de astronomía, ópticas, farmacias e tamén en liña. O propio Sánchez de Miguel modera unha listaxe colaborativa ‘wiki’ con tendas físicas que comercializan lentes certificadas en diferentes cidades de España.
Métodos de observación indirecta
Mirar o Sol sempre ten riscos, por exemplo, que as lentes estean danadas ou que a persoa as quite demasiado pronto, pero non é obrigatorio mirar directamente para desfrutar da eclipse, tamén hai métodos de observación indirecta totalmente seguros.
Por exemplo, usar a propia natureza e mirar cara ao chan. As follas das árbores producen moitos pequenas eclipses coa súa sombra. É o efecto de cámara escura. Que tamén se pode replicar construíndo unha caixa que deixe pasar a luz e a proxecte, como ensina a Secretaría de Ciencia do Gobierno de México.
Para conseguir maior calidade óptica pódese recorrer a uns prismáticos que deixen pasar a luz e a proxecten sobre un folio. “O Sol é moi potente e se os prismáticos teñen compoñentes de plástico pódense fundir. Pero mellor que funda os prismáticos que os nosos ollos”, sinala Alejandro Sánchez de Miguel.
O teu móbil e cámara de fotos tamén necesitan filtro
Nunca se debe mirar o Sol a través de cámaras, teléfonos, prismáticos, ou telescopios sen un filtro solar específico, porque pode poñer en risco a nosa visión e o dispositivo. Tampouco se deben usar lentes de eclipse para mirar por un telescopio, porque a óptica concentra a luz e a calor podería derreter as lentes e queimar os nosos ollos.
En definitiva, desfrutar dunha eclipse total de Sol é unha experiencia única, pero a seguridade da nosa visión sempre debe ser unha prioridade.
Outros riscos máis aló da visión
O Goberno prevé diversos riscos, máis aló da visión, para a próxima eclipse. Entre eles os sanitarios, como os golpes de calor, a deshidratación, as masificacións, os efectos da escuridade súbita e os cambios meteorolóxicos bruscos. Tamén pode comprometer aspectos relacionados coa seguridade loxística e a mobilidade, por iso se recomenda planificar as viaxes, evitar paradas en beiravías, levar subministracións, prever a saturación das comunicacións e usar zonas habilitadas. De igual maneira, débense ter en conta os aspectos relacionados do medio ambiente, como a preservación de áreas fráxiles, non invadir terreos privados e evitar residuos e perturbacións na fauna. Finalmente, débense tomar precaucións como prohibir lume, non estacionar sobre vexetación seca e asegurar accesos de emerxencia no caso de incendios forestais.
