Por que non debes tirar da cisterna coa tapa do váter levantada

*Un artigo de

Todos facemos caca é o incuestionable título dun clásico libro infantil escrito polo xaponés Taro Gomi. Por desgraza, non todos os inodoros ofrecen unha boa descarga para eliminar os restos fecais. Ademais, o baleirado do váter é unha fonte potencial de transmisión de microorganismos infecciosos, porque pode xerar grandes cantidades de aerosois que conteñen microbios. Ante esa realidade, hai diferenza entre baixar a tapa do inodoro ou deixala levantada?

O dilema é relativamente novo. Cara ao ano 315 (século IV), Roma tiña ao redor de 150 latrinas públicas, a miúdo situadas preto de baños públicos, e moitas delas contaban con longos bancos de mármore para uso comunitario. Naquel escenario, a socialización prevalecía ante a privacidade. E continuou sendo desa maneira durante bastantes décadas.

Pasados uns cuantos séculos, a situación cambiou moito, pero aínda así, aínda hai máis de 3.000 millóns de persoas en todo o mundo que non teñen acceso a baños seguros e limpos. Más dun terzo da poboación mundial! Os centos de millóns de persoas que a estas alturas continúan sen dispoñer de inodoros vense obrigados a defecar en público ou ao aire libre, por exemplo, nas cunetas das rúas, entre os arbustos ou en augas abertas. Isto causa graves problemas de saúde pública, ao propagar patóxenos fecais que contaminan a auga, o solo e os alimentos, á vez que xera sentimentos significativos de vulnerabilidade, vergoña e impotencia, e provoca importantes problemas sociais, especialmente para mulleres e nenas, que se enfrontan a un maior risco de violencia sexual e humillación.

Publicidade

Neste contexto ten sentido que “O retrete é un lugar para a paz e o progreso” fora o lema do Día Mundial do Retrete en 2024, promovido pola ONU, para destacar o saneamento seguro como un dereito humano fundamental.

A invención do váter con cisterna

Ao parecer, o mérito de inventar o precursor do váter con cisterna recae en Sir John Harington, afillado de Isabel I, quen en 1592 deseñou un aparello cunha cisterna elevada e un pequeno tubo polo que a auga arrastraba os refugallos. Con todo, o enxeño foi ignorado durante case dous séculos. Rexurdiu con forza en 1775, cando o reloxeiro e mecánico escocés Alexander Cumming resolveu un problema clave ao desenvolver e patentar o tubo de desaugadoiro con forma de “S” (ou sifón) situado baixo o retrete, cuxa función era crucial para selar e eliminar de maneira efectiva os malos cheiros.

Ademais dos mal olor, dos inodoros escapan tamén aerosois cargados de microorganismos. Entre outros, diversas especies bacterianas dos xéneros Aeromonas, Bacillus, Campylobacter, Clostridium, Escherichia, Klebsiella, Pseudomonas, Salmonella, Serratia, Shigella ou Staphylococcus. De feito, numerosos estudos demostraron que a descarga do váter pode formar estes aerosois debido ao movemento da auga: burbullas, remuíños e salpicaduras, provocando a emisión de aerosois que conteñen microorganismos intestinais ou urinarios.

O perigo dos baños públicos non ventilados

En 2015, un estudo confirmou a contaminación por Escherichia coli patóxena e resistente aos antimicrobianos en 56 baños públicos da área metropolitana de Minneapolis-St. Paul en Minnesota (Estados Unidos).

Os baños públicos non ventilados, ou con ventilación insuficiente, expoñen un maior risco de infección cruzada. De feito, as áreas próximas a todo tipo de inodoros e urinarios adoitan presentar unha contaminación alta, o que indica que necesitan réximes de limpeza estritos.

A transmisión nestes casos non se prevén evitando tocar o retrete ou sentar nel, como adoitamos pensar. Os microorganismos pódense transmitir tamén por acumulación de patóxenos no corpo e na roupa do usuario a través da aerosolización durante a descarga do váter ou o urinario, é dicir, ao tirar da cisterna. Tamén se pode transmitir pola inhalación directa de aerosois ou a transmisión indirecta tras a deposición de patóxenos aerosolizados en diversas superficies do baño como toallas, pastillas de xabón contaminadas, o mango da cisterna, as billas ou os propios pomos das portas.

Moitos patóxenos entéricos atópanse en alta concentración nas feces e, por tanto, nos inodoros despois da defecación, particularmente durante episodios de diarrea aguda. Por exemplo, unha persoa infectada chega a eliminar ata 100.000 millóns de unidades formadoras de colonias (UFC) de Salmonella e Shigella por feces. As persoas infectadas con virus entéricos poden eliminar 1 billón de virus por gramo de feces. Tras a descarga, as bacterias e os virus poden dispersarse nas partes externas do váter e outras superficies do baño.

Baixar a tapa do váter reduce os aerosois, pero non os elimina

Varios estudos informan de que baixar a tapa do váter reduce a cantidade de pingas visibles e pequenas durante e despois da descarga entre un 30% e un 60%. Por esta razón, os especialistas médicos e de saúde pública tradicionalmente aconsellaron pechar a tapa do inodoro antes de tirar da cadea. Con todo, un problema que a miúdo se pasa por alto é que unha porcentaxe importante dos aerosois escapa a través do espazo de aire entre a cunca e o asento, mesmo coa tapa pechada.

Parece ser que son necesarios datos adicionais sobre o papel da tapa do váter como unha medida de control. Do que non cabe ningunha dúbida é que a desinfección habitual de todas as superficies do baño é aconsellable para reducir a potencial contaminación viral e bacteriana.

Cláusula de divulgación: Raúl Rivas González non recibe salario, nin exerce labores de consultoría, nin posúe accións, nin recibe financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declarou carecer de vínculos relevantes máis alá do cargo académico citado.