O pasado 16 de maio, a Axencia de Alimentos e Medicamentos de Estados Unidos (FDA) aprobou a primeira análise de sangue para diagnosticar o alzhéimer en persoas con problemas de memoria. O test, chamado Lumipulse G, representa un fito na medicina neurolóxica, xa que permite detectar os sinais biolóxicos da enfermidade de forma temperá, accesible e cun baixo impacto.
Un diagnóstico máis accesible que nunca
Ata o de agora, identificar o alzhéimer requiría probas complexas como a tomografía por emisión de positróns (PET), unha técnica custosa, lenta e que implica exposición a radiación. Outra alternativa era a punción lumbar, procedemento de maior impacto utilizado para obter líquido cefalorraquídeo.
Con Lumipulse G, todo cambia: basta cunha mostra de sangue. Isto convérteo nunha ferramenta rápida, segura e facilmente aplicable mesmo en centros de saúde sen equipos especializados. Ademais, ofrece unha alta precisión diagnóstica, abrindo novas posibilidades para a detección precoz.
Como funciona?
Este test mide dúas proteínas clave que se alteran no cerebro de persoas con alzhéimer: p-Tau217, unha forma modificada da proteína tau asociada con dano neuronal; e Aβ42, unha variante da proteína beta amiloide que forma placas no tecido cerebral.
A relación entre estas dúas proteínas, coñecida como o índice p-Tau217/Aβ42, é o mellor marcador dispoñible para detectar a presenza temperá de placas amiloides no cerebro, unha característica distintiva do alzhéimer.
Aínda que a p-Tau217 está directamente vinculada á proteína tau, tamén parece reflectir de maneira moi precisa a acumulación de placas amiloides no cerebro. É dicir, capturaría o proceso neurodexenerativo no seu conxunto.
Este biomarcador foi identificado por un equipo de científicos suecos en 2020 e demostrou unha precisión do 92% para detectar o alzhéimer en fases moi iniciais, mesmo antes de que aparezan os síntomas.
Previr, non só tratar
E é que nos enfrontamos a unha enfermidade progresiva e silenciosa: a acumulación de placas de beta amiloide pode comezar máis de 20 anos antes de que se manifesten os primeiros problemas de memoria. Durante todo ese tempo, o cerebro pode estar a recibir dano sen que haxa sinais visibles. A proteína tau acumúlase máis tarde, en etapas máis próximas á deterioración cognitiva.
O máis interesante de p-Tau217/Aβ42 é que non só detecta precozmente a patoloxía, senón que tamén é un marcador dinámico: os seus niveis poden variar en resposta a tratamentos que reducen as placas de amiloide ou mesmo coa práctica regular de exercicio. Isto amplía a súa utilidade, xa que ademais de facilitar o diagnóstico e a predición, permite avaliar se as intervencións están a ter efecto.
Achámonos no comezo dunha nova era: a prevención personalizada do alzhéimer.
Para quen está indicado este test?
Por agora, a análise de sangue Lumipulse G non está pensado para aplicarse a toda a poboación. A proba está dirixida a pacientes que acoden a un centro de atención especializada con signos e síntomas de deterioración cognitiva. Os resultados deben interpretarse xunto con outra información clínica do paciente.
Recoméndase principalmente en persoas maiores de 55 anos que presenten declive cognitivo leve ou perda de memoria, antecedentes familiares de alzhéimer ou factores xenéticos de risco, como o alelo APOE4.
Nestes casos, a proba pode ser clave para tomar decisións clínicas de forma anticipada. Con todo, debe ser unha elección persoal e voluntaria: non todo o mundo desexa coñecer o seu risco futuro ou confirmar un posible diagnóstico antes de tempo.
Aínda así, o alzhéimer representa un dos maiores temores asociados ao envellecemento para moitas persoas. E se existe unha forma de previr ou retardar a súa aparición, este avance podería converterse nun dos maiores avances científicos da nosa era.
Perfís de risco individualizados
En definitiva, o verdadeiro potencial do test non termina no diagnóstico. Ao combinar os datos do biomarcador co historial clínico, o estilo de vida e ferramentas de intelixencia artificial, será posible crear perfís de risco individualizados.
Ademais, están a desenvolver novos fármacos que poderían utilizarse en persoas que aínda non presentan síntomas clínicos, pero que xa amosan sinais temperás nos seus biomarcadores. O obxectivo é claro: intervir antes de que o dano sexa irreversible.
Ata o de agora, a medicina chegaba tarde ao alzhéimer. O diagnóstico producíase cando xa existía unha deterioración significativa, e os tratamentos dispoñibles tiñan un impacto limitado. A medición do cociente p-Tau217/Aβ42 permítenos cambiar esa narrativa.
Estamos máis preto que nunca de lograr a prevención primaria do alzhéimer, algo que ata hai pouco parecía inalcanzable. Este marcador podería converterse no que o colesterol foi para as enfermidades cardiovasculares: un sinal de alerta temperá que permite actuar con tempo.
Oxalá esta proba estea pronto dispoñible tamén en Europa e outros países. Porque na batalla contra o alzhéimer, cada avance conta.
Cláusula de divulgación: Sonia Villapol non recibe salario, nin exerce labores de consultoría, nin posúe accións, nin recibe financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declarou carecer de vínculos relevantes alén do cargo académico citado.
