A covid-19 xurdiu de súpeto, propagouse rapidamente e matou a millóns de persoas en todo o mundo. Desde entón, é xusto dicir que a maioría da xente se puxo nerviosa ante a aparición da próxima gran enfermidade infecciosa, xa sexa un virus, unha bacteria, un fungo ou un parasito.
Coa covid en retirada (grazas a vacinas moi eficaces), as tres enfermidades infecciosas que máis preocupan aos responsables de saúde pública son a malaria (un parasito), o VIH (un virus) e a tuberculose (unha bacteria). Entre as tres matan ao redor de dous millóns de persoas ao ano.
Despois están as listas de vixilancia de patóxenos prioritarios, especialmente os que se volveron resistentes aos fármacos que se adoitan utilizar para tratalos, como antibióticos e antivirais.
Os científicos tamén deben outear constantemente o horizonte en busca do próximo problema potencial. Aínda que este podería presentarse en calquera forma de patóxeno, certos grupos son máis propensos que outros a causar gromos rápidos, e iso inclúe os virus da gripe.
Un virus da gripe está a causar gran preocupación nestes momentos e está ao bordo de converterse nun grave problema en 2025. Trátase da gripe A subtipo H5N1, ás veces denominada “gripe aviaria”. Este virus está moi estendido tanto en aves silvestres como domésticas, como as aves de curral. Recentemente, tamén infectou o gando leiteiro en varios estados de Estados Unidos e atopouse en cabalos en Mongolia.
Cando os casos de gripe empezan a aumentar en animais como as aves, sempre existe a preocupación de que poidan saltar aos humanos. De feito, a gripe aviaria xa infectou os humanos con 66 casos en Estados Unidos este ano, a maioría en traballadores agrícolas que entran en contacto con gando infectado e persoas que beben leite cru.
En comparación cos dous únicos casos que houbo en América nos dous anos anteriores, trátase dun aumento bastante grande. Se a isto lle sumamos unha taxa de mortalidade do 30% por infeccións humanas, a gripe aviaria está a subir rapidamente na lista de prioridades dos responsables de saúde pública.
Por sorte, a gripe aviaria H5N1 non parece transmitirse de persoa a persoa, o que reduce enormemente a súa probabilidade de causar unha pandemia en humanos. Os virus da gripe teñen que adherirse a unhas estruturas moleculares chamadas receptores siálicos no exterior das células para poder entrar nelas e empezar a replicarse.
Os virus da gripe que están moi adaptados aos humanos recoñecen moi ben estes receptores siálicos, o que lles facilita introducirse nas nosas células. Isto contribúe á súa propagación entre humanos. A gripe aviaria, en cambio, está moi adaptada aos receptores siálicos das aves e presenta algúns desaxustes á hora de “unirse” aos humanos. Así que, na súa forma actual, o H5N1 non pode propagarse facilmente entre persoas.
Con todo, un estudo recente desmostrou que unha única mutación no xenoma da gripe podería facer que o H5N1 fose capaz de propagarse de humano a humano, o que podería desencadear unha pandemia.
Se esta cepa de gripe aviaria fai ese cambio e pode empezar a transmitirse entre humanos, os gobernos deben actuar rapidamente para controlar a propagación. Os centros de control de enfermidades de todo o mundo elaboraron plans de preparación para pandemias para a gripe aviaria e outras enfermidades que se albiscan no horizonte.
Por exemplo, o Reino Unido comprou 5 millóns de doses da vacina H5 que pode protexer contra a gripe aviaria, en preparación para ese risco en 2025.
Mesmo sen a capacidade potencial de propagarse entre humanos, é probable que a gripe aviaria vaia afectar aínda máis a saúde animal en 2025. Isto non só ten grandes implicacións para o benestar animal, senón tamén o potencial de alterar a subministración de alimentos e provocar efectos económicos.
Todo está conectado
Todo este traballo enmárcase no concepto de “unha saúde”: considerar a saúde humana, animal e ambiental como entidades interconectadas, todas coa mesma importancia e efecto nas demais.
Coñecendo e previndo as enfermidades da nosa contorna e dos animais que nos rodean, podemos prepararnos mellor e combater as que entran no ser humano. Do mesmo xeito, vixiando e desarticulando as enfermidades infecciosas nos humanos, podemos protexer tamén a saúde dos nosos animais e do medio ambiente.
Con todo, non debemos esquecer as “pandemias lentas” que seguen afectando os humanos, como a malaria, o VIH, a tuberculose e outros patóxenos. Enfrontarse a elas é primordial, ademais de outear o horizonte en busca de novas enfermidades que poidan xurdir.
Cláusula de divulgación: Conor Meehan non recibe salario, nin exerce labores de consultoría, nin posúe accións, nin recibe financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declarou carecer de vínculos relevantes máis aló do cargo académico citado.
