As autoridades estadounidenses informaron o 10 de maio de que un dos 17 cidadáns repatriados do cruceiro de luxo MV Hondius, afectado por un gromo de hantavirus, dera un “positivo leve” nunha proba PCR para a cepa Andes. Con todo, segundo explicou o secretario de Estado de Sanidade, Javier Padilla, o caso —avaliado por un epidemiólogo do Centro Europeo para a Prevención e Control de Enfermidades (ECDC, polas súas siglas en inglés) e polos especialistas do Centro de Coordinación de Alertas e Emerxencias Sanitarias— foi considerado “non concluínte” e interpretado finalmente como negativo. Este episodio volve espertar o interese por unha técnica coa que a poboación xa está familiarizada dende hai anos: como funcionan exactamente as probas PCR no caso do hantavirus?
África González, catedrática de Inmunoloxía da Universidade de Vigo, explica que se trata dun virus de ARN, polo que este é o material xenético que se debe detectar na proba de laboratorio. “Precísanse mostras de saliva, sangue ou tecidos, no caso das persoas falecidas”, sinala. O proceso comeza coa extracción do ARN e a súa conversión nunha copia complementaria de ADN. A partir de aí, empréganse pequenas secuencias que se unen aos extremos e permiten amplificar ese ADN. Esta técnica coñécese como RT-PCR: “Defínense secuencias específicas que permiten identificar o hantavirus concreto; neste caso, a cepa andina”.
Deste xeito, unha PCR pode detectar restos virais de hantavirus mesmo en persoas asintomáticas ou con síntomas moi leves, que poden transmitir a enfermidade. “Isto ocorría na maioría dos pacientes da covid”, apunta. Con todo, cómpre subliñar que, aínda que un estudo de 2018 avala a transmisión da cepa Andes de persoa a persoa, a inmunóloga indica que “este virus se transmite moi mal entre persoas”. Non se propaga por aerosois, como o coronavirus, senón que require un contacto directo, estreito e prolongado en espazos pechados, con intercambio de secrecións. “É moito máis difícil de contaxiar”, conclúe.
Dúas técnicas de PCR
As probas PCR volveron situarse no foco tras seren fundamentais durante a pandemia. Agora empréganse tamén para analizar os posibles positivos e contactos en casos de hantavirus. Segundo explica África González, existen dúas opcións principais: por unha banda, a PCR cuantitativa e, pola outra, a PCR convencional con xel de agarosa, que permite estimar a carga viral segundo o grosor das bandas obtidas. “A PCR cuantitativa permite saber, con equipos máis sofisticados, en que ciclo comeza a detectarse o ARN do virus e calcular a carga viral en tempo real”, sinala a experta.
A inmunóloga da Universidade de Vigo indica que ambas técnicas son útiles no caso do hantavirus. Con todo, como xa ocorría coa covid, cando a carga viral é baixa poden xurdir dúbidas na interpretación dos resultados. Neses casos, o protocolo recomenda repetir a proba ao cabo dun tempo, independentemente de que haxa ou non síntomas, como sucede cos pasaxeiros do MV Hondius. “Cando os resultados son moi leves, pode haber incerteza sobre se se trata dun positivo real, polo que cómpre repetir a análise coa mesma mostra ou recoller unha nova días despois”, engade.
Falsos resultados
Durante a pandemia da covid-19 rexistráronse numerosos casos de falsos positivos e negativos nas probas PCR. Isto débese a que existen múltiples factores que poden influír no resultado, desde o momento da infección ata a calidade da mostra, malia tratarse dun protocolo altamente estandarizado. Segundo explica África González, “o factor máis determinante é a calidade da mostra, xa que o ARN viral degrádase rapidamente”. Neste sentido, lembra que todas as técnicas diagnósticas teñen unha certa marxe de erro, aínda que están deseñadas para minimizar os falsos negativos e dar prioridade á detección. Ademais, a inmunóloga apunta que “se espera unha carga viral moi baixa nos pacientes”, o que pode dificultar aínda máis a interpretación dos resultados.
Illamento de ata 45 días
O hantavirus pode presentar un período de incubación de ata 45 días. “É un intervalo tan longo que unha PCR podería dar positivo en calquera momento dese período”, explica África González. Con todo, existe un punto no que o virus resulta máis infectivo, xa que pode permanecer nas glándulas salivares. A evolución da infección depende en boa medida do sistema inmunitario de cada persoa: mentres alguén pode manifestar a enfermidade ás tres semanas, outra pode facelo ás oito. “Se o sistema inmune é forte, a carga viral será moi baixa ou durará poucos días”, sinala a inmunóloga. En contraste, noutros virus para os que existen vacinas, a resposta inmunitaria permite reducir antes a carga viral: aínda que nos primeiros días pode haber presenza do virus, a memoria inmunitaria facilita a súa eliminación posterior.
No caso do hantavirus, hai ademais outro factor clave: o grao de exposición. “Depende de se a persoa tivo un contacto moi estreito coas persoas infectadas ou non; con dúas PCR negativas, realizadas nun intervalo de tempo, sería suficiente para finalizar un illamento de 45 días”, indica. González engade que dous resultados negativos suxiren que o virus non está presente no organismo. Este é o motivo polo que casos como o da muller de Alicante deben manter a corentena, mesmo tras dar negativo nas probas iniciais.
Diferenza entre contacto e contagio
África González explica unha distinción fundamental neste gromo: a diferenza entre contacto e contaxio. Unha persoa contaxiada é aquela que presenta a infección, pode desenvolver síntomas e dá positivo nas probas PCR. Pola contra, unha persoa contacto é aquela que estivo exposta a un caso confirmado —por exemplo, no avión ou no propio cruceiro—, pero que aínda non presenta evidencias de infección, polo que se considera un posible risco e non un caso confirmado. Por este motivo, establécense medidas de illamento ou corentena preventiva. “Arredor do 14 de xuño sería a data prevista para completar o período de illamento, con probas periódicas e controis de síntomas; nese momento daríase por pechado o episodio de contactos”, conclúe a inmunóloga.
