Queres que guise un chicharrón? Un pedazo de xamón? / Ou prefires polo fritido, meu amor? / Non, moi saboroso o chicharrón, o teu poliño e o teu xamón / Pero agora mesmiño nada diso, cariño.
A rede social TikTok converteu en viral esta canción titulada, como non, O colesterol. E é que se o seu autor, Fito Olivares, gañou o partido ao colesterol, nós tamén podemos.
Quizá non entendamos os valores que nos mostran as analíticas de sangue, pero si sabemos que hai dúas cifras ás que prestar atención: ao colesterol “bo” (HDL) e ao colesterol “malo” (LDL). Pero por que os chamamos así? Está tan clara esa asignación de papeis? Vaiamos por partes.
A dobre cara dun lípido imprescindible
O colesterol é un lípido (graxa) presente en todas as células do corpo e indispensable para o organismo. Entre outras funcións, é precursor dos ácidos biliares (necesarios para dixerir os alimentos), as hormonas sexuais (testosterona nos homes, proxesterona e estróxenos nas mulleres) e as hormonas tiroideas.
Aínda que a maior parte se sintetiza no fígado, tamén se obtén pola inxestión de alimentos como o ovo, as carnes vermellas ou os lácteos.
Os niveis altos de colesterol “bo” relaciónanse cun efecto protector ante as enfermidades cardiovasculares
E agora coñezamos aos dous contendentes do combate. Nun lado do ring temos o HDL, do inglés high density lipoprotein (lipoproteína de alta densidade). Chamámolo colesterol “bo” porque transporta o colesterol desde outras partes do organismo de volta ao fígado para eliminalo. Por iso, niveis altos de HDL relaciónanse cun efecto protector ante as enfermidades cardiovasculares.
No lado oposto do cuadrilátero, o LDL —de low density lipoprotein (lipoproteína de baixa intensidade)— está cualificado como “malo” porque o seu exceso acumúlase nas arterias, formando placas de ateroma. Se estas placas se asentan nas arterias do corazón, poden provocar anxinas de peito ou infartos, e se se acumulan nas do cerebro, ictus.
Pouca broma con isto, como lle dicían ao actor español Javier Cámara nun famoso anuncio de televisión sobre un lácteo que aseguraba baixar as cifras de colesterol “malo”.
Na súa xusta medida
Ata o de agora, os estudos foron unánimes respecto diso: diminuír os niveis de LDL e aumentar os de HDL reduce o risco cardiovascular.
Segundo a Fundación Española do Corazón, para persoas sen enfermidade cardiovascular nin factores de risco, as cifras normais serían un LDL menor a 160 mg/dl e un HDL superior a 40 mg/dl.
Unha boa opción para seguir estas recomendacións é practicar a dieta mediterránea. É máis, estímase que este tipo de alimentación, baseado no consumo de froitas, verduras e graxas saudables, aumenta un 10% o colesterol HDL ou “bo”.
Xiro de guión: cando o “bo” se converte no “malo”
Con todo, novos estudos poñen ata certo punto en cuestión a “bondade” do HDL. Ou, polo menos, póñenlle un límite.
Segundo os resultados destas investigacións, niveis superiores a 80 mg/dl non só non diminúen as posibilidades de enfermidade cardiovascular, senón que as aumentan. O resto de sistemas do organismo tamén poden verse afectados: un estudo realizado en Australia atopou que a poboación con cantidades altas de HDL tiñan un risco 33% maior de sufrir fracturas óseas.
O mecanismo que produce estes efectos non está claro, pero hai dúas opcións plausibles sobre a mesa:
- Por unha banda, exponse que a estrutura molecular do HDL modifícase e impide eliminar o excedente de colesterol do organismo cando presenta niveis altos.
- Polo outro lado, podería ser que, en cantidades moi elevadas, as cantidades totais de colesterol —a suma de HDL e LDL— alcancen a zona de risco.
Hai maneira de controlalo?
Pero ollo, ter o colesterol HDL polas nubes é pouco frecuente (experiméntao menos do 7% da poboación) e extraordinariamente raro só por levar un estilo de vida saudable. Existen patoloxías orgánicas, tales como o hipertiroidismo, o alcoholismo ou a cirrose, candidatas a producilo.
Ademais, os estudos máis recentes asocian os niveis altos de HDL cun maior risco de morte cardiovascular entre os homes, pero non entre as mulleres sen enfermidade das arterias coronarias. Será o estróxeno un factor protector?
Menos do 7% da poboación ten o colesterol “bo” moi alto
Para contradicir décadas de evidencia que confirman unha relación inversa entre o colesterol HDL e o risco de enfermidade cardiovascular, necesitamos moitas máis investigacións e que as futuras guías de práctica clínica, se o consideran, tomen cartas no asunto.
Pouco podemos facer a nivel individual para controlar as nosas cifras de HDL. Mentres a ciencia avanza, sigamos traballando en manter o LDL baixo axudándonos da dieta mediterránea, seguindo un estilo de vida saudable e deixando que os medicamentos para baixar o colesterol “malo” (hipolipemiantes) sigan na clasificación dos 10 fármacos máis receitados no mundo.
*Teresa Sufrate Sorzano é enfermeira do Servizo Rioxano de Saúde e profesora asociada á Universidade da Rioxa.
Cláusula de divulgación: Teresa Sufrate Sorzano non recibe salario, nin exerce labores de consultoría, nin posúe accións, nin recibe financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declarou carecer de vínculos relevantes máis alá do cargo académico citado.
