O terrible virus do ébola volve atacar África. O pasado 5 de maio de 2026, a Organización Mundial da Saúde (OMS) foi alertada por un gromo dunha enfermidade descoñecida e de alta mortalidade na provincia de Ituri, na República Democrática do Congo. Tras unha investigación exhaustiva, o 15 de maio foi confirmado un gromo de ébola causado pola especie Orthoebolavirus bundibugyoense. Na actualidade, xa é unha epidemia.
Ata o momento, no epicentro da provincia de Ituri, na República Democrática do Congo, concéntranse máis de 370 casos sospeitosos e polo menos 100 falecidos, incluídos varios traballadores sanitarios. A expansión do virus suma polo menos un caso confirmado na capital Kinshasa, outro na cidade de Goma e dous contaxios importados en Kampala, a capital de Uganda, onde un dos pacientes faleceu. O evento foi cualificado de extraordinario e potencialmente moi perigoso. Espérase que o número de casos e de persoas falecidas siga aumentando.
Emerxencia de importancia internacional
De feito, a OMS determinou que constitúe unha emerxencia de saúde pública de importancia internacional (ESPII) debido a unha combinación de factores críticos que elevan o risco global e rexional. Entre eles, a rápida expansión transfronteiriza entre a República Democrática do Congo e Uganda, a alta mobilidade da poboación nunha zona afectada por conflitos armados que dificultan a contención, o feito de que a especie responsable sexa o virus Bundibugyo —pouco frecuente e para o cal non existen vacinas nin tratamentos aprobados— e a falta de claridade para identificar a orixe dos contaxios, que apunta a unha transmisión comunitaria activa e subestimada.
Ao declarar a ESPII, a OMS busca mobilizar recursos financeiros, científicos e loxísticos internacionais de xeito urxente. O obxectivo é acelerar as investigacións clínicas e mellorar a vixilancia sanitaria mundial.
Polo momento, non se cumpren os criterios para declarar unha pandemia. Por iso a OMS desaconsellou pechar de xeito xeneralizado as fronteiras internacionais.
Seis especies diferentes
O virus do ébola afecta con maior frecuencia a persoas e primates non humanos, como monos, gorilas e chimpancés. Ata a data foron descritas seis especies do patóxeno.
Tres delas foron asociadas a grandes gromos de ébola en África e a súa taxa de mortalidade varía segundo a especie: un 40% para o virus do ébola Bundibugyo (Orthoebolavirus bundibugyoense), un 50% para o virus do ébola Sudán (especie Orthoebolavirus sudanense) e o 90% para o virus do ébola Zaire (especie Orthoebolavirus zairense).
A incidencia en persoas do máis recente, o Bombali (especie Orthoebolavirus bombaliense), é descoñecida de momento. Os ebolavirus Reston e Taï Forest, aínda que teñen capacidade de infectar os humanos, de momento non produciron falecementos.
Dezasete brotes de ébola no Congo
O virus do ébola foi detectado por vez primeira en 1976 en dous gromos simultáneos na República Democrática do Congo e Sudán. Agora, a República Democrática do Congo está a experimentar o décimo séptimo gromo.
Entre 1976 e 2014, os gromos de ébola aconteceron principalmente en aldeas remotas próximas ás selvas tropicais de África central e occidental. Concretamente, na República Democrática do Congo, Sudán, Gabón, Uganda e a República do Congo.
Con todo, en 2014 houbo un cambio profundo na distribución da enfermidade e producíronse por primeira vez gromos en África occidental (Guinea, Liberia e Serra Leoa). Nestes países produciuse unha transmisión intensa nas zonas urbanas, o que aumentou a extensión da enfermidade.
Asociados a este gromo, foron importados casos de ébola a Italia, Nixeria, Malí, Senegal, España, Reino Unido e Estados Unidos.
A deforestacion non axuda
Desgraciadamente, a emerxencia de novos gromos de ébola en África parece ser cada vez máis habitual. Pero a que se debe? Algunhas das causas que favorecen o aumento dos gromos nos últimos anos están relacionadas coa deforestación e a destrución de hábitats, o que obriga aos morcegos portadores a desprazarse e entrar en maior contacto cos humanos.
Ademais, o crecemento demográfico e a conectividade viaria permiten que un virus antes illado en aldeas remotas chegue rapidamente a cidades densamente poboadas.
Así mesmo, os conflitos armados dificultan a resposta médica. E a presenza de grupos rebeldes, o desprazamento masivo de refuxiados e a profunda desconfianza da poboación local cara aos gobernos ou aos traballadores sanitarios estranxeiros complican moito o rastrexo de contactos e o illamento dos enfermos.
A isto súmase a persistencia do virus, capaz de reactivarse ou transmitirse sexualmente en sobreviventes meses despois. Para rematar, a nosa maior capacidade científica para detectar e rexistrar gromos que antes pasaban desapercibidos aumentou a frecuencia dos casos declarados.
Morcegos, chimpancés, gorilas e porco espiños
Ao parecer, o virus do ébola Bundibugyo chega á poboación humana a través do contacto próximo co sangue, secrecións, órganos ou outros fluídos corporais de animais infectados como morcegos fruxívoros, chimpancés, gorilas, monos, antílopes do bosque ou puerco espiños que se atopan enfermos ou mortos ou na selva tropical.
Seguidamente, transmítese de persoa a persoa mediante o contacto directo, a través da pel lesionada ou as membranas mucosas, co sangue ou os fluídos corporais dunha persoa que está enferma ou morreu por mor da enfermidade. Tamén pode transmitirse a través de obxectos que foron contaminados con fluídos corporais como sangue, feces ou vómito.
Esta especie foi identificada por primeira vez no ano 2007 no distrito de Bundibugyo, no oeste de Uganda. E desde o gromo que se produciu en 2012 na República Democrática do Congo, non volvera dar sinais de vida.
O período de incubación varía entre 2 e 21 días. As persoas infectadas con Bundibugyo non poden propagar a enfermidade ata que desenvolven síntomas e seguen sendo infecciosas mentres o seu sangue conteña o virus. Eses síntomas poden ser repentinos e inclúen febre, fatiga, dor muscular, dor de cabeza e dor de garganta, seguidos de vómitos, diarrea, erupción cutánea, síntomas de insuficiencia renal e función hepática. Nalgúns casos, o paciente pode presentar sangrado tanto interno como externo.
As autoridades sanitarias da República Democrática do Congo e de Uganda están relativamente ben preparadas contra os gromos de ébola e manteñen activos programas de vixilancia e profesionais capacitados para detectar o patóxeno. Crear conciencia sobre os factores de risco da infección por ébola e as medidas de protección que as persoas poden tomar é unha estratexia eficaz para reducir a transmisión humana da enfermidade.
Cláusula de divulgación: Raúl Rivas González non recibe salario, nin exerce labores de consultoría, nin posúe accións, nin recibe financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declarou carecer de vínculos relevantes máis aló do cargo académico citado.
