Que é o que deberías facer (e non fas) para evitar morrer antes de tempo

*Un artigo de Logo The Conversation

España é un dos países coa esperanza de vida máis alta do mundo. Segundo estimacións da Organización Mundial da Saúde (OMS), en 2019 tiña unha esperanza de vida de 83,2 anos (83,68 anos en mulleres e 80,68 anos en homes). Só superada por Xapón, Suíza e Corea do Sur.

Publicidade

Chile tampouco anda moi lonxe: 80,7 anos de esperanza de vida media. Por encima dos 79,9 anos de Perú e os 76,6 de México e Arxentina.

Pero, como é comprensible, sempre queremos vivir máis anos.

Publicidade

A esperanza de vida é un indicador de saúde media da poboación de referencia. Pero hai persoas que viven moitos menos anos e persoas que viven bastantes máis. De que morremos antes de tempo?

As causas de morte e morte temperá

Segundo os datos do Instituto Nacional de Estatística (INE), as principais causas de morte en España en 2020 foron as enfermidades do sistema circulatorio (un 24,3% do total de mortes) e as enfermidades tumorais (un 22,8% do total de persoas falecidas).

Causas de morte en España segundo o Instituto Nacional de Estatística. Foto: INE

Se nos fixamos nas mortes temperás —definidas como os anos que unha persoa deixa de vivir se falece a unha idade que non é a habitual de defunción para ese colectivo—, as causas cambian. En concreto, as principais causas de morte prematura son aquelas relacionadas coa primeira infancia (malformacións, problemas no parto) ou coa idade nova (accidentes).

Isto déixanos unha primeira lección en termos de prevención: non son iguais as accións para aumentar os anos de vida que se perden de forma prematura (por exemplo, os accidentes de tráfico) que as accións para previr as principais causas de morte (enfermidades do sistema circulatorio e tumorais, como vimos antes).

Causas principais de perda de anos potenciais de vida. Foto: INE

Non todo é morrer: a esperanza de vida saudable

Aínda que, evidentemente, as persoas nos preocupamos por cando imos morrer, non todo é cuestión de se vivimos ou falecemos: tamén interesa vivir coa maior calidade de vida posible.

Para cuantificalo existen indicadores de cantos anos vivimos con maior saúde. É o caso da esperanza de vida saudable, que se define como a media de número de anos esperados que vive unha persoa gozando de boa saúde, é dicir, en ausencia de limitacións funcionais ou de discapacidade. En España, esta esperanza de vida saudable no ano 2019 era de 69,4 anos nos homes e 70,4 anos nas mulleres.

Outra medida diferente é a esperanza de vida saudable aos 60 anos. Trátase dun indicador de calidade de vida unha vez que se chega á xubilación, e en 2019 foi lixeiramente superior en homes (12,4) que en mulleres (12,3).

Para poder saber cales son as causas que nos fan perder máis anos de vida saudable, existe un proxecto chamado Carga Global de Enfermidade (ou Global Burden of Disease en inglés). O seu propósito é calcular, para diferentes tipos de causa, cantos anos de vida saudable fan perder. Este proxecto está coordinado polo Institute of Health Metrics and Evaluation e nel colaboran máis de 3.000 investigadores en 146 países. Para España, estímase que as principais causas de perda de anos de vida saudable son o tabaquismo, a diabetes, a obesidade e a hipertensión.

Principais causas de perda de anos de vida saudable en España segundo o Global Burden of Disease. Foto IHME-GBD

Nin caso aos consellos médicos

As estatísticas, as descricións epidemiolóxicas do que ocorre nas nosas sociedades, son unha das ferramentas clave que temos sobre as que guiar as nosas accións para mellorar a saúde. Atendendo ás estatísticas que vimos de esperanza de vida saudable deberiamos evitar fumar, comer mellor, facer exercicio e controlar a hipertensión.

A un adulto, calquera médico lle faría estas cinco recomendacións para unha existencia lonxeva e saudable:

  • Non fumar.
  • Non consumir alcol, e, se se consome, que sexa a menor cantidade posible.
  • Practicar exercicio físico a diario.
  • Consumir froitas e verduras.
  • Non consumir comida rápida.

Por desgraza, se todo fose tan fácil como dicir á xente o que debe facer, seguramente o traballo da medicina preventiva sería moito máis sinxelo e os niveis de saúde e calidade de vida serían altísimos. A realidade é que desde hai moito tempo sabemos que as decisións e os comportamentos en saúde son moi complexos e dependen de moitos factores.

Desde a epidemioloxía estudouse como a probabilidade de morrer, a de vivir con boa ou mala saúde, ou a de fumar, consumir alcol ou facer exercicio distribúense de forma desigual entre as persoas que compoñen unha mesma poboación.

De forma sistemática, diferentes estudos epidemiolóxicos vincularon, por exemplo, unha posición socioeconómica desfavorecida con maior risco de mala saúde e unha morte prematura. E isto non se debe a que as persoas de clase máis baixa non saiban que fumar ou consumir alcol é prexudicial, nin moito menos. A razón é que estas persoas están expostas a condicións de vida que fan que sexa máis probable que teñan mala saúde. Isto é o que se coñece como o gradiente social das enfermidades.

As condicións do noso barrio, o noso traballo, a nosa clase social, o noso xénero, a educación que recibimos ou a contorna familiar modulan en gran medida como nos comportamos. Por iso, á hora de facer recomendacións de como vivir con mellor saúde débense ter en conta os fenómenos sociais que inflúen sobre a nosa saúde, o que chamamos determinantes sociais da saúde.

Non sexa pobre, non teña pais pobres

Replicando un exercicio de humor que realizou David Gordons en 1999, unha alternativa de recomendacións de estilo de vida podería ser:

  • Non sexa pobre.
  • Non teña pais pobres.
  • Non teña un emprego estresante.
  • Viva nunha casa de boa calidade.
  • Non viva á beira dunha fábrica contaminante.

Poden soar como recomendacións absurdas a nivel individual. Con todo, baixo un marco de determinantes sociais da saúde, débense ver como esforzos colectivos que facemos como sociedade para protexer, promover e promocionar a saúde de todas persoas que compoñemos unha sociedade.

E diso trata precisamente a saúde pública: de esforzos colectivos que melloren a nosa saúde e benestar globais, que eviten mortes prematuras e aumenten a esperanza de vida en boa saúde da poboación.


*Artigo realizado co asesoramento da Sociedade Española de Epidemioloxía.

*Pedro Gullón Tosio é profesor axudante doutor en saúde pública na Universidade de Alcalá. Manuel Franco é profesor asociado na Universidade de Alcalá.

Cláusula de divulgación: Pedro Gullón Tosio é membro do Colectivo Silesia. Recibe financiamento do Instituto de Saúde Carlos III a través da Acción Estratéxica en Saúde (PI18/00782 e PI21/01868). Manuel Franco recibe fondos da Unión Europea, do Karoinska Institutet e a EU para a recualificación do profesorado universitario.

The Conversation
The Conversation
https://theconversation.com/es

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.

Relacionadas

Tomas anticonceptivos orais? Estes son todos os seus riscos

A contracepción hormonal consiste na administración externa de hormonas sexuais, estróxenos e proxestáxenos, que evitan que a muller quede embarazada

O ciclo do sal nos océanos e o seu impacto no colapso da AMOC

Se o bucle de circulación Atlántico daría lugar a un arrefriado brusco do clima europeo

Cinco motivos para estar alerta ante a transmisión de gripe aviaria en humanos

México e a OMS anunciaron o 5 de xuño a morte dun home, de 59 anos de idade, infectado polo virus da influenza subtipo AH5N2

Non é obesidade, é lipedema: a descoñecida enfermidade que afecta sobre todo a mulleres

Consiste nunha alteración na distribución da graxa corporal, cun aumento desproporcionado do tecido graxo nas extremidades