A reprodución expón un conflito ineludible coas esixencias do deporte de elite, xa que a etapa de maior fertilidade feminina coincide exactamente cos anos de máximo rendemento profesional. Esta presión estrutural empuxa ás futbolistas para pospoñer a maternidade e a asumir certos riscos ao terminar a súa carreira.
Tras escoitar as demandas de Alexia Putellas, a Real Federación Española de Fútbol (RFEF) ofreceu financiar a conservación de óvulos das xogadoras da selección, unha medida que segue o exemplo de equipos ingleses. A RFEF ultima un acordo cun centro de fertilidade, pero as condicións exactas presentaranse durante a segunda quincena de setembro.
Agora debemos preguntarnos se esta iniciativa pioneira representa un auténtico avance nos dereitos laborais ou se despraza a responsabilidade cara á bioloxía, eludindo unha transformación estrutural que o deporte necesitaría para integrar a maternidade de forma natural.
Marcando o reloxo biolóxico no calendario deportivo
As mulleres nacen cun número limitado de óvulos: o cronómetro da idade reprodutiva arrinca coa primeira menstruación, pero a partir dos 35 anos, tanto a cantidade como a calidade dos devanditos óvulos diminúen drasticamente.
Para esquivar ese envellecemento, o medicamento recorre á conxelación de óvulos en pouca idade, extraéndoos no seu mellor momento. Estas células sexuais consérvanse intactas en nitróxeno líquido a moi baixa temperatura, o que mantén a súa calidade de forma case indefinida.
A paciente necesita recibir medicación hormonal durante unhas dúas semanas, un tratamento que estimula os ovarios. Nun ciclo menstrual convencional, o tecido reprodutor selecciona e madura un único óvulo, que madura dentro dun folículo (unha especie de saco protector no ovario). O resto dos folículos que se activan ese mes acaban desaparecendo de forma natural.
A medicación altera esta norma biolóxica ao achegar unha dose extra de hormonas que rescatan a todos eses folículos para que non se perdan, logrando que crezan de forma simultánea. Estimular moitos óvulos á vez é indispensable para a conxelación, xa que obter só un por mes faría imposible acumular a cantidade necesaria para garantir opcións de éxito no futuro.
Os especialistas extraen despois os óvulos mediante unha intervención cirúrxica ambulatoria e guiada por ecografía, introducindo unha fina agulla para aspirar o líquido dos folículos. Unha vez almacenados, eses óvulos pódense fecundar no laboratorio mediante técnicas in vitro moitos anos despois da súa conxelación. O embrión resultante transfírese posteriormente ao útero para lograr a súa implantación, un procedemento clínico moi habitual hoxe en día.
As futbolistas poden valerse destes métodos científicos para pausar a súa fertilidade, aínda que deben salvar o escollo das leis deportivas, xa que as normativas mundiais antidopaxe prohiben varias hormonas necesarias para a estimulación. Con todo, permítense certas excepcións en tratamentos reprodutivos previamente declarados.
De Silicon Valley á selección española
Hai unha década, compañías tecnolóxicas como Apple e Facebook foron pioneiras en financiar a conxelación de óvulos para reter o talento feminino, unha decisión non exenta de polémica.
Agora, a iniciativa da federación española lánzanos cara ao mesmo debate moral dentro do deporte. Financiar esta técnica parece outorgar plena autonomía reprodutiva ás xogadoras, xa que en teoría permítelles decidir o momento ideal para formar unha familia, pero algúns especialistas en ética advirten sobre as arestas dunha realidade complexa.
E é que esa aparente liberdade podería ocultar unha presión estrutural sobre a muller: a contorna competitiva empuxaría ás atletas para alterar a súa propia bioloxía.
A esta presión laboral súmase o risco de presentar a técnica como un seguro de fertilidade infalible. Os especialistas lembran que as técnicas de reprodución asistida non garanten un embarazo futuro, polo que a miúdo xera unha falsa sensación de control.
Cambiar as regras do xogo
As futbolistas asumirían dese modo un proceso médico sen padecer ningunha enfermidade, convertendo a súa planificación familiar nun produto dependente do calendario competitivo. Intervirían os seus corpos para encaixar nun ecosistema laboral deseñado historicamente para homes.
Desde este punto de vista, aínda que a conxelación de óvulos supón un avance médico indubidable para as deportistas profesionais, talvez o verdadeiro éxito sería cambiar as regras do xogo. Isto significaría reformar as estruturas laborais do deporte de alta competición para que a maternidade sexa plenamente compatible coa carreira en activo, garantindo contratos protexidos, adaptando as cargas de adestramento e ofrecendo recursos reais de apoio familiar.
Quen sabe se este é tan só o primeiro paso para que o talento feminino nunca máis requira dunha pausa obrigada do reloxo biolóxico.
Cláusula de divulgación: Adrián Villalba Felipe recibe fondos do Instituto de Saúde Carlos III (ISCIII) e o European Research Council (ERC).
