A Covid-19 pasou a súa primeira onda, e os países afectados prepáranse para evitar a segunda.
A Covid-19 pasou a súa primeira onda, e os países afectados prepáranse para evitar a segunda.

A Covid-19 en España: un prudente optimismo

A autora apunta varias claves para confiar en que as medidas tomadas e a responsabilidade cidadá contribuirán a reducir o risco de rebrotes

* Un artigo de

Se houbo unha frase que se repetiu coma un mantra ao longo da pandemia da Covid-19, esta foi: “achandemos a curva”. Porque había unha necesidade urxente de frear os contaxios do virus, de modo que o número de infectados deixase de crecer de xeito exponencial, para así poder tratar adecuadamente aos enfermos.

Actualmente, en España a Covid-19 non só achandou a curva, senón que está en pronunciado descenso. Tanto que podemos caer na tentación de crer que o virus xa non se contaxia, ou que mesmo desapareceu. É certo que agora mesmo hai razóns para o optimismo, pero, como tentarei explicar ao longo deste artigo, aínda hai máis razóns para a prudencia.

Vexamos de que factores depende a transmisión dun virus e analicemos como poden afectar ao SARS-CoV-2.

A capacidade de contaxio dun virus non é un valor constante

Nestes meses todos oímos falar do factor R0, que non é máis que o número medio de contaxios que produce unha persoa infectada, neste caso polo SARS-CoV-2. Se R0 é maior ca 1, implica que o virus pode manterse de forma estable nunha poboación.

Con todo, todos sabemos que as epidemias acaban desaparecendo. Iso sucede porque cando unha persoa contrae unha enfermidade infecciosa e consegue recuperarse, o normal é que desenvolva certa inmunidade fronte ao patóxeno, o cal supón unha barreira para a súa transmisión. Como consecuencia, o factor R0 diminúe e, cando alcanza un valor menor que 1, a epidemia comeza a decaer.

Cantas persoas inmunes fan falta nunha poboación para poder estar tranquilos? A resposta que nos dan os estudos epidemiolóxicos é que ao redor do 60%. Ese número é o que dá a tan ansiada inmunidade colectiva ou inmunidade de rabaño, que significa que as persoas inmunes protexen ás que aínda se manteñen susceptibles.

Os resultados da segunda rolda do estudo nacional de seroprevalencia indican que o 5,2% da poboación española estivo en contacto co SARS-CoV-2. Moi lonxe da inmunidade colectiva, e moi lonxe tamén desa ansiada tranquilidade.

En certa medida é lóxico que non teñamos acadado elevados índices de inmunidade. A final de contas, estivemos pechados nas nosas casas durante semanas. Co confinamento, o que conseguimos foi reducir os contactos entre persoas, freando así a transmisión do virus. Se non se fixo dese xeito, probablemente conseguiriamos un maior nivel de inmunidade, pero sería á conta dun número de mortes moito máis elevado.

Afortunadamente, a inmunidade colectiva fronte á Covid-19 tamén se pode acadar de forma artificial, mediante a vacinación. Unha alternativa que pode requirir grandes esforzos e custos económicos, pero non de vidas humanas.

O SARS- CoV-2, o verán e os hábitos de comportamento

Outro factor que condiciona a transmisibilidade dos virus é a súa estabilidade no ambiente, cando están fóra da célula.

As condicións ambientais propias do verán (elevadas temperaturas, maior intensidade de radiación ultravioleta, humidade absoluta máis alta) son bastante daniñas para os virus. Especialmente para os que están rodeados por unha membrana lipídica como o SARS-CoV-2. A isto súmase que no verán tamén pasamos menos tempo en ambientes pechados, que favorecen os contaxios ao permitir maior proximidade entre as persoas nunha contorna no que os virus poden manterse máis tempo que ao aire libre.

Non é casualidade que haxa virus estacionais que causan brotes no inverno e parezan esvaecerse no verán. Que esteamos ás portas da estación estival podería estar a contribuír ao menor índice de contaxios do SARS-CoV-2 no noso país. Se, ademais, todos levamos máscara e mantemos certa distancia social, teremos moito gañado.

Pode cambiar o virus e facerse menos contaxioso?

Os virus están sempre mutando, e en maior medida se o seu material xenético está formado por ARN, como sucede no caso do SARS-CoV-2. Como consecuencia, as poboacións virais son distribucións enormes de mutantes sobre os que actúa a selección natural, favorecendo a aqueles que acheguen algunha vantaxe. E unha vantaxe evidente para un virus é a de poder propagarse mellor entre os seus hospedadores.

Por iso, non é esperable que o SARS-CoV-2 se volva menos contaxioso. O que si podemos esperar é que se faga menos agresivo, xa que a alta transmisibilidade adoita ir asociada a síntomas máis leves, de modo que o virus poida multiplicarse durante máis tempo no mesmo hospedador.

Con todo, ata a data, non existe ningún estudo que demostre unha asociación clara entre cambios xenéticos e a diminución da agresividade do SARS-CoV-2). Reportouse que, de media, os enfermos actuais presentan menos carga viral que ao comezo da pandemia. Pero podería deberse a outras razóns, como a detección máis temperá e o alivio dos sistemas de saúde que agora poden atender mellor aos enfermos.

O coronavirus non é menos potente nin perdeu virulencia

O exemplo da gripe

Se tomamos como exemplo outro virus respiratorio, o virus da gripe, que causou múltiples pandemias que sempre superamos, podemos aventurar o que podemos esperar do SARS-CoV-2. Iso si, sen certezas.

O virus da gripe, no hemisferio norte, practicamente deixa de circular no verán e, ademais, gran parte da poboación presenta certa inmunidade debida a infeccións pasadas. Con todo, o virus rexorde cada inverno. É certo que a súa gran variabilidade, que parece ser maior que a do SARS-CoV-2, favorece este feito. Pero non deixa de ser unha realidade que debería facernos pensar que, mentres non dispoñamos dunha vacina ou un tratamento efectivo, teremos que continuar falando de “nova normalidade”. Porque a “antiga normalidade” continuará tendo moitos riscos.

A conclusión é que conseguimos baixar a curva. Pero isto non sucedeu nin porque o virus sexa menos daniño nin porque exista inmunidade colectiva. Foi grazas ás limitacións nos nosos contactos e aos cambios nos nosos costumes. Así que manteñamos un prudente optimismo que nos permita reiniciar de novo nosas vidas sen que o outono cóllanos desprevidos de novo.


* Ester Lázaro Lázaro é investigadora do Centro de Astrobioloxía (INTA-CSIC), especializada na evolución de virus.

Cláusula de divulgación: a autora non recibe salario, nin exerce labores de consultoría, nin posúe accións, nin recibe financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declarou carecer de vínculos relevantes alén do cargo académico citado.

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
POLÍTICA DE COMENTARIOS:

GCiencia non publicará comentarios ofensivos, que non sexan respectuosos ou que conteñan expresións discriminatorias, difamatorias ou contrarias á lexislación vixente.

GCiencia no publicará comentarios ofensivos, que no sean respetuosos o que contentan expresiones discriminatorias, difamatorias o contrarias a la ley existente.

Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.