Os apelidos nacen pola necesidade imperante de distinguir ás persoas, e comezaron a empregarse en Galicia a finais da Idade Media. Patronímicos, toponímicos, lexicais; dende Castro, a Ferreiro e González. Hai unha gran variedade de sobrenomes que se poden localizar no mapa grazas á ferramenta en liña Cartografía dos apelidos de Galicia do Instituto da Lingua Galega (ILG), onde os usuarios poden consultar a súa distribución territorial nos 313 concellos da comunidade. Con todo, falta actualización da información: os datos que emprega corresponden ao Censo de poboación do ano 2001, proporcionados polo Instituto Nacional de Estatística (INE) á Real Academia Galega.
Pero, que información se pode atopar? Ofrece o número de apelidos que se rexistra en cada concello e a porcentaxe de apelidos do concello tendo en conta o número total da base de datos. Ademais, de forma complementaria, o ILG achega un mapa temático onde se representa a frecuencia de aparición do apelido a través dunha gradación de cores, dende o amarelo máis pálido ata o vermello.
Como buscar o teu apelido
Ao abrir a páxina web, a ferramenta ofrece un buscador onde procurar o teu apelido. Con todo, ten unha serie de normas que se deben cumprir para facilitar a búsqueda: non deben ter acentos nin tiles diacríticos; para buscar apelidos compostos deben separarse as formas cun guión baixo; poden utilizarse caracteres comodíns como o asterisco ou a interrogación de peche —PERE* buscará apelidos que comecen por PER-; SANCHE? buscará palabras de sete letras que comecen por SANCHE-, como Sánchez ou Sanchel—. Ademais, o sistema ten en conta as diferentes grafías do apelido, xa que aparecen tal e como constan no censo. Por exemplo, constan como formas distintas Teixeiro e Teijeiro, Aira e Ayra, e Ermida e Hermida.
Rodríguez, Fernández e López
García, Fernández, González ou López son algúns dos máis empregados segundo o INE. A causa da magnitude da poboación, estes atópanse de forma maioritaria nas principais cidades galegas.
Rodríguez está na primeira posición segundo a Cartografía dos apelidos, con 236.756 ocorrencias e un 4,6528% de presenza da poboación galega censada en Galicia en 2001, sobre todo na provincia de Ourense e no sur de Lugo. Fernández é o seguinte no podio, con 223.932 ocorrencias en todos os concellos, cunha maior influencia no leste de Lugo. E González chega ao terceiro posto con 176.002 ocorrencias, cunha presenza pronunciada na metade sur do mapa de Galicia, como en Lobios, Chandrexa de Queixa ou Amoeiro.
Mentres, o caso de López, no cuarto posto, é chamativo: ten 167.776 ocorrencias, pero o maior volumen de uso atópase en Lugo: concretamente, no Saviñao, Paradela, O Páramo, Sarria, Láncara e Samos.
E Veiga, Filloy e Gallego?
Con todo, tamén hai apelidos con menos porcentaxe de presenza entre a poboación galega censada en 2001. O sobrenome Veiga ten 12.437 ocorrencias —224.319 menos que Rodríguez— e está presente en 177 concellos, representado cun 0,2444%. Desta forma, ocupa o posto número 53, sendo maioritário na Coruña, Vigo e Lugo. O caso de Gallego é semellante: hai menos ocorrencias, con 5.958 en 105 concellos e está presente no 0,1171% dos casos, ocupando a posición 105. A pesar de que aparece en Vigo, A Coruña, Ourense e Lugo, algunhas das cidades principais de Galicia, chama a atención que o quinto posto sexa para Verín, con 251 persoas que portan o apelido.
Hai exemplos máis concretos, como Filloy. Este apelido ten 370 ocorrencias, cunha porcentaxe de presenza na poboación galega do 0,0073% en 11 concellos. Na súa maioría, os Filloy están localizados na Estrada —con 98 rexistros—, pero tamén en Silleda e Forcarei. Isto significa que a súa presenza é maioritaria na provincia de Pontevedra.
Agora, é o teu turno para responder á seguinte preguntar: De onde ves sendo segundo o teu apelido?
Podes consultar a Cartografía dos apelidos de Galicia na seguinte ligazón.
